Vefa Bayranova

Səhərlər yorğun oyanmağın səbəbi nədir?

Baxış sayı: 502

Səhər yuxudan oyandıqda özümüzü gümrah və enerjili hiss etmək günə sağlam başlamağın əsas şərtlərindən biridir. Lakin bir çox insan kifayət qədər yatmasına baxmayaraq, səhərlər yorğun, halsız və sanki heç yatmamış kimi oyanır. Bəzən bu hal gün ərzində də davam edir, diqqəti toplamağı çətinləşdirir, iş qabiliyyətini azaldır və insanın ümumi əhvalına mənfi təsir göstərir.

Səhər yorğunluğunun səbəbi hər zaman yuxunun az olması deyil. Yuxunun keyfiyyəti, gündəlik vərdişlər, qidalanma, fiziki aktivlik və orqanizmdə baş verən bəzi dəyişikliklər də bu vəziyyətə təsir göstərə bilər. Bəzi hallarda isə davamlı yorğunluq müəyyən xəstəliklərin ilkin əlaməti olur.

Buna görə də səhərlər yorğun oyanmağı adi hal kimi qəbul etmək və uzun müddət diqqətdən kənarda saxlamaq düzgün deyil. Əsas məsələ bu vəziyyətin səbəbini müəyyənləşdirmək və ona uyğun tədbirlər görməkdir.

 

Kifayət qədər yatmaq niyə hər zaman gümrah oyanmaq demək deyil?

İnsanların əksəriyyəti yorğunluğun əsas səbəbini yuxunun azlığında görür. Halbuki yuxunun müddəti ilə yanaşı, keyfiyyəti də böyük əhəmiyyət daşıyır. Yetkin insanların əksəriyyəti üçün gündə 7–9 saat yuxu tövsiyə olunur. Lakin bu müddət ərzində yuxu tez-tez bölünürsə, insan gecə bir neçə dəfə oyanırsa və dərin yuxu mərhələləri pozulursa, səhər özünü yorğun hiss edə bilər.

Yuxudan əvvəl telefon və kompüter ekranlarına uzun müddət baxmaq, gec saatlarda ağır yeməklər qəbul etmək, kofeinli içkilərdən istifadə etmək və qeyri-sabit yatma saatları yuxunun keyfiyyətini aşağı sala bilər.

Xüsusilə yatmazdan əvvəl sosial şəbəkələrdə vaxt keçirmək beynin istirahətə keçməsini çətinləşdirir. Gecə saatlarında işıq və informasiya axınına məruz qalmaq yuxu-oyanıqlıq ritminə təsir göstərə bilər.

 

Səhər yorğunluğuna səbəb olan sağlamlıq problemləri

Səhərlər halsız oyanmaq bəzən orqanizmdə müəyyən xəstəliklərin və fizioloji dəyişikliklərin nəticəsi ola bilər.

 

Dəmir çatışmazlığı və anemiya

Dəmir çatışmazlığı zamanı orqanizmin toxumaları kifayət qədər oksigenlə təmin etməsi çətinləşə bilər. Bu vəziyyət halsızlıq, tez yorulma, başgicəllənmə, ürəkdöyünmə və diqqət dağınıqlığı ilə müşayiət oluna bilər.

Xüsusilə qadınlarda dəmir çatışmazlığına daha çox rast gəlinir. Bəzən hemoqlobin göstəricisi normal olsa belə, ferritin səviyyəsinin aşağı olması orqanizmdə dəmir ehtiyatlarının azaldığını göstərə bilər.

 

Qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin zəifləməsi

Qalxanabənzər vəzinin zəif fəaliyyəti – hipotireoz maddələr mübadiləsinin ləngiməsinə səbəb olur. Nəticədə insan özünü davamlı yorğun, yuxulu və enerjisiz hiss edə bilər.

Bununla yanaşı, soyuğa həssaslıq, çəki artımı, qəbizlik, dəri quruluğu və saç tökülməsi kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər. Belə hallarda qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün TSH və sərbəst T4 göstəricilərinin yoxlanılması vacibdir.

yuxu

Yuxu apnesi

Səhərlər yorğun oyanmağın diqqətdən kənarda qalan səbəblərindən biri də yuxu apnesidir. Bu zaman yuxu zamanı tənəffüs qısa müddətə dayanır və ya zəifləyir. Nəticədə yuxunun strukturu pozulur, orqanizm gecə ərzində lazımi qədər istirahət edə bilmir.

Güclü xoruldama, yuxuda nəfəsin dayanması, səhər baş ağrısı, ağız quruluğu və gün ərzində həddindən artıq yuxululuq bu problemin əsas əlamətləri sırasındadır.

 

Qanda şəkərin səviyyəsinin dəyişməsi

Qanda şəkərin səviyyəsinin normadan yüksək və ya aşağı olması halsızlıq və enerji çatışmazlığı yarada bilər. Xüsusilə şəkərli diabet zamanı yorğunluq, çox susamaq, tez-tez sidiyə getmək və səbəbsiz çəki dəyişiklikləri kimi əlamətlər meydana çıxa bilər.

Davamlı yorğunluqla yanaşı bu əlamətlər də müşahidə olunursa, qanda şəkərin səviyyəsinin yoxlanılması məqsədəuyğundur.

 

Xroniki stress və emosional gərginlik

Stress yalnız psixoloji vəziyyətə deyil, fiziki sağlamlığa da təsir göstərir. Uzun müddət davam edən emosional gərginlik yuxuya getməyi çətinləşdirə, gecə oyanmalarını artıra və səhər insanın özünü yorğun hiss etməsinə səbəb ola bilər.

Bəzən insan gecə kifayət qədər yatsa da, zehni gərginlik səbəbindən istirahət etmiş kimi hiss etmir. Daimi narahatlıq, iş yükü, ailə problemləri və emosional tükənmə də enerji səviyyəsinə mənfi təsir göstərə bilər.

 

Vitamin çatışmazlığı səhər yorğunluğu yarada bilərmi?

Bəzi vitamin və mineralların çatışmazlığı da davamlı yorğunluqla əlaqəli ola bilər. Xüsusilə B12 vitamini, D vitamini, dəmir və fol turşusu orqanizmin normal fəaliyyəti üçün vacibdir.

– B12 vitamini: çatışmazlığı halsızlıq, yaddaş və diqqət problemləri, ətraflarda keyimə ilə müşayiət oluna bilər.

– D vitamini: aşağı səviyyəsi bəzi insanlarda əzələ zəifliyi və yorğunluqla əlaqələndirilir.

– Dəmir: orqanizmdə oksigen daşınması üçün vacibdir. Çatışmazlığı enerji səviyyəsinə təsir göstərə bilər.

– Fol turşusu: çatışmazlığı qanazlığına və bununla əlaqəli halsızlığa səbəb ola bilər.

Lakin hər yorğunluğu vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Müvafiq analizlər aparılmadan vitamin preparatlarının qəbuluna başlamaq da tövsiyə olunmur. Çünki yorğunluğun səbəbi vitamin çatışmazlığından başqa, fərqli sağlamlıq problemləri də ola bilər.

 

Səhərlər gümrah oyanmaq üçün nə etməli?

Səhər yorğunluğunu azaltmaq üçün ilk növbədə yuxu və gündəlik həyat rejiminə diqqət yetirmək lazımdır. Kiçik görünən bəzi vərdiş dəyişiklikləri yuxunun keyfiyyətinə və gün ərzində enerji səviyyəsinə müsbət təsir göstərə bilər.

Bunun üçün:

– Hər gün eyni saatda yatmağa və oyanmağa çalışın.

– Yaşınıza uyğun yuxu müddətini təmin edin.

– Yatmazdan ən azı bir saat əvvəl telefon və digər elektron cihazlardan uzaqlaşın.

– Axşam saatlarında kofeinli içkilərin qəbulunu məhdudlaşdırın.

– Yatmazdan əvvəl ağır və çox yağlı qidalardan çəkinin.

– Gün ərzində fiziki aktivliyi artırın və açıq havada gəzin.

– Yataq otağının sakit, qaranlıq və rahat olmasına diqqət yetirin.

– Stressin idarə olunması üçün istirahətə və rahatladıcı fəaliyyətlərə vaxt ayırın.

Səhər oyandıqdan sonra gün işığına çıxmaq, yüngül hərəkətlər etmək və balanslı səhər yeməyi qəbul etmək də günə daha enerjili başlamağa kömək edə bilər.

yuxu 1

Hansı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır?

Səhərlər yorğun oyanmaq bir neçə gün davam etdikdə hər zaman ciddi narahatlıq üçün əsas olmaya bilər. Lakin bu vəziyyət bir neçə həftə ərzində davam edirsə, kifayət qədər yatmağa baxmayaraq aradan qalxmırsa və gündəlik fəaliyyətə mane olursa, həkim müayinəsi vacibdir.

Xüsusilə səbəbsiz çəki itkisi, gecə tərləmələri, nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə, davamlı baş ağrısı və ya güclü halsızlıq kimi əlamətlər müşahidə olunursa, müayinəni gecikdirmək olmaz.

Yorğunluğun səbəbini müəyyənləşdirmək üçün həkim ilkin olaraq ümumi qan analizi, ferritin, qanda şəkər, qalxanabənzər vəzinin hormonları, B12 və digər göstəricilərin yoxlanılmasını tövsiyə edə bilər. Şikayətlərə uyğun olaraq əlavə müayinələr də lazım ola bilər.

Unutmaq olmaz ki, səhərlər yorğun oyanmaq hər zaman sadəcə yuxusuzluqla bağlı deyil. Bəzən bu, orqanizmin istirahətə, həyat tərzində dəyişikliklərə və ya tibbi müayinəyə ehtiyac duyduğunu göstərən siqnaldır. Yorğunluğun səbəbini vaxtında müəyyənləşdirmək və düzgün yanaşma seçmək sağlamlığın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

 

Terapevt Vəfa Bayramova




2 şərh “Səhərlər yorğun oyanmağın səbəbi nədir?”

  1. Aysel Orucova

    Ferritin meselesi diqqetimi cekdi. Cox adam hemoqlobin normaldir deye demir catismamazligini nezere almır.

    Cavabla ↓

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir