Kalsium orqanizmin normal fəaliyyəti üçün vacib olan minerallardan biridir. Onun əsas hissəsi sümüklərdə və dişlərdə toplansa da, kalsiumun funksiyası bununla məhdudlaşmır. Əzələlərin yığılması, sinir impulslarının ötürülməsi və qanın normal laxtalanması kimi mühüm proseslərdə də kalsiumun rolu var.
Orqanizmin kalsium ehtiyacının uzun müddət qarşılanmaması sümük toxumasının zəifləməsinə, sümük sıxlığının azalmasına və gələcəkdə sınıq riskinin artmasına səbəb ola bilər. Buna görə kalsium çatışmazlığının qarşısının alınması yalnız yaşlı insanlar üçün deyil, bütün yaş qrupları üçün əhəmiyyətlidir.
Kalsiuma gündəlik ehtiyac nə qədərdir?
İnsanın kalsiuma olan ehtiyacı yaşdan və həyatın müxtəlif mərhələlərindən asılı olaraq dəyişir. Uşaqlar və yeniyetmələrdə sümük inkişafı davam etdiyi üçün kalsiuma ehtiyac daha yüksək olur. Yetkinlik dövründə də kifayət qədər kalsium qəbulu sümük kütləsinin qorunması baxımından vacibdir.
Hamiləlik və südvermə dövründə isə qidalanmanın balanslı olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yaşlılıqda isə sümük kütləsinin azalmasının qarşısını almaq üçün kalsium və D vitamini ilə yanaşı, fiziki aktivliyə də diqqət yetirilməlidir.
Kalsiumu hansı qidalardan ala bilərik?
Kalsiumun əsas mənbələrindən biri süd və süd məhsullarıdır. Süd, qatıq, kefir və pendir gündəlik rasionda kalsiumun təmin olunmasına kömək edə bilər.
Bundan başqa, bəzi yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, paxlalılar, badam və kalsiumla zənginləşdirilmiş məhsullar da qida rasionuna daxil edilə bilər.
Burada əsas məqsəd yalnız bir məhsulu həddindən artıq qəbul etmək deyil. Müxtəlif qida qruplarının yer aldığı balanslı menyu hazırlamaq daha düzgün yanaşmadır.
D vitamini niyə vacibdir?
Kalsiumun qida ilə qəbul edilməsi qədər onun orqanizm tərəfindən mənimsənilməsi də vacibdir. Bu prosesdə D vitamini mühüm rol oynayır.
D vitamini səviyyəsinin aşağı olması kalsiumun mənimsənilməsinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə sümük sağlamlığının qorunmasında kalsium və D vitamini bir-birindən ayrı qiymətləndirilməməlidir.
Lakin D vitamini və kalsium preparatlarını həkim məsləhəti olmadan qəbul etmək düzgün deyil. Xüsusilə yüksək dozalı əlavələrin uzun müddət nəzarətsiz istifadəsi arzuolunmaz nəticələrə səbəb ola bilər.
Kimlər kalsium çatışmazlığı baxımından risk qrupundadır?
Bəzi insanlarda kalsium çatışmazlığı ehtimalı daha yüksək ola bilər. Süd məhsullarını qəbul etməyən və ya məhdud qidalanan şəxslər, qida maddələrinin bağırsaqlardan mənimsənilməsində problem yaşayan insanlar, yaşlı şəxslər və sümük sağlamlığı ilə bağlı risk faktorları olanlar diqqətli olmalıdır.
Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə də düzgün qidalanma xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu mərhələdə sümük sistemi sürətlə inkişaf edir və kifayət qədər mineral maddənin alınması gələcək sümük sağlamlığının formalaşmasına təsir göstərir.
Qadınlarda menopauzadan sonra hormonal dəyişikliklər fonunda sümük sıxlığının azalması riski arta bilər. Buna görə bu dövrdə qidalanma, fiziki aktivlik və lazım gəldikdə tibbi müayinələr diqqətdə saxlanmalıdır.
Kalsium çatışmazlığı hansı əlamətlərlə özünü göstərə bilər?
Kalsium çatışmazlığı hər zaman açıq və spesifik simptomlarla müşayiət olunmur. Bəzi hallarda əzələ qıcolmaları, ətraflarda keyimə və iynələnmə hissi kimi əlamətlər yarana bilər.
Uzunmüddətli kalsium çatışmazlığı isə sümük toxumasının zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Sümüklərin kövrəkləşməsi və sınıqların daha asan baş verməsi artıq problemin daha ciddi mərhələyə keçdiyini göstərə bilər.
Ancaq bu əlamətlərin hər biri başqa sağlamlıq problemləri ilə də bağlı ola bilər. Buna görə yalnız müəyyən simptomlara əsaslanaraq kalsium çatışmazlığı diaqnozu qoymaq olmaz.
Kalsium preparatları hər kəs üçün lazımdırmı?
Kalsiumun ən yaxşı mənbəyi, mümkün olduğu hallarda, balanslı qidalanmadır. Əgər insan gündəlik qida rasionu ilə kifayət qədər kalsium alırsa, əlavə preparata ehtiyac olmaya bilər.
Kalsium əlavələri müəyyən hallarda həkim tərəfindən tövsiyə edilə bilər. Belə qərar insanın yaşı, qidalanması, sağlamlıq vəziyyəti, qəbul etdiyi digər preparatlar və lazım gəldikdə aparılan müayinələrin nəticələri nəzərə alınaraq verilməlidir.
Özbaşına kalsium preparatı qəbul etmək düzgün deyil. Çünki hər bir insanın ehtiyacı eyni olmadığı kimi, əlavə kalsiumun da hər kəs üçün faydalı olması fikri doğru deyil.
Fiziki aktivlik də sümük sağlamlığının bir hissəsidir
Sümüklərin sağlam qalması üçün yalnız kalsium qəbul etmək kifayət deyil. Hərəkətsiz həyat tərzi də sümük sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.
Yaşa və fiziki imkanlara uyğun müntəzəm hərəkət, gəzinti və çəki daşıyan məşqlər sümük və əzələ sisteminin güclənməsinə kömək edir. Xüsusilə yaşlı insanlarda fiziki aktivlik həm sümük sağlamlığının qorunması, həm də yıxılma riskinin azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Sağlam sümüklər üçün nə etməliyik?
Kalsium çatışmazlığının qarşısını almaq üçün gündəlik həyatımızda bir neçə əsas prinsipə əməl etmək kifayətdir:
Kalsiumla zəngin qidaları müntəzəm qəbul etmək;
Süd və süd məhsullarını qida rasionuna uyğun şəkildə daxil etmək;
D vitamini səviyyəsinə diqqət yetirmək;
Balanslı və müxtəlif qidalanmaq;
Müntəzəm fiziki aktivliyi qorumaq;
Siqaret və həddindən artıq spirt istifadəsindən uzaq durmaq;
Xüsusi risk qrupunda olan şəxslərin həkim nəzarətində olması;
Kalsium və D vitamini preparatlarını yalnız ehtiyac olduqda və mütəxəssis məsləhəti ilə qəbul etmək.
Kalsium çatışmazlığının qarşısını almaq sonradan yaranacaq sümük problemlərini müalicə etməkdən daha asandır. Bunun üçün xüsusi və mürəkkəb tədbirlərə ehtiyac yoxdur. Düzgün qidalanma, aktiv həyat tərzi və sağlamlıq vəziyyətinə uyğun tibbi nəzarət kifayət qədər mühüm rol oynayır.
Əsas məqsəd yalnız analizdə kalsium göstəricisini normal saxlamaq deyil, bütün həyat boyu sümük və əzələ sisteminin sağlamlığını qorumaqdır. Bu yanaşma uşaqlıqdan formalaşmalı və yaş artdıqca daha da diqqətdə saxlanmalıdır.
Nərminə Abbasova
Terapevt, ailə həkimi
