Payızın gəlişi ilə havaların sərinləşməsi təbii olaraq insanın daha çox üşüməsinə səbəb olur. Lakin bəzən insan temperaturun çox aşağı olmadığı şəraitdə belə özünü soyuq hiss edir, əlləri və ayaqları daim üşüyür, hətta ətrafındakı insanlar normal temperaturda olduqlarını desələr də, özü qalın geyimə ehtiyac duyur.

Bu vəziyyət hər zaman xəstəlik demək deyil. Bəzi insanlarda bədən quruluşu, qidalanma, hərəkətsizlik və ətraf mühit temperaturuna həssaslıq səbəbindən soyuğa dözümlülük daha aşağı ola bilər. Amma davamlı və əvvəlkindən fərqli üşümə bəzən orqanizmdə müəyyən problemin əlaməti də ola bilər.

Dəmir çatışmazlığı və anemiya

Daim üşümənin səbəblərindən biri qanazlığı, xüsusilə dəmir çatışmazlığı ilə əlaqəli anemiya ola bilər. Anemiyada qanın toxumalara oksigen daşıma qabiliyyəti azalır və bunun fonunda insan özünü yorğun, halsız və soyuq hiss edə bilər. Başgicəllənmə, baş ağrısı, solğunluq, fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs darlığı və ürəkdöyünmə də müşahidə oluna bilər.

Burada mühüm məqam odur ki, yalnız “üşüyürəm” şikayətinə əsasən insanda dəmir çatışmazlığı olduğunu söyləmək olmaz. Səbəbi müəyyənləşdirmək üçün həkim müayinəsi və uyğun qan analizləri lazımdır.

Qalxanabənzər vəzin zəif fəaliyyəti

Daim soyuq hiss etməyin ən çox diqqət yetirilməli səbəblərindən biri hipotireoz, yəni qalxanabənzər vəzin kifayət qədər hormon istehsal etməməsidir.

Qalxanabənzər vəz hormonları orqanizmin enerji sərfiyyatı və maddələr mübadiləsi də daxil olmaqla bir çox funksiyanın tənzimlənməsində iştirak edir. Hormonların azalması zamanı insan soyuğa qarşı daha həssas ola bilər. Bununla yanaşı, yorğunluq, çəki artımı, qəbizlik, dərinin quruması, saçların seyrəlməsi, əhval dəyişiklikləri və menstruasiya pozuntuları kimi əlamətlər də yarana bilər.

Bu səbəbdən üşümə uzun müddət davam edirsə və başqa şikayətlərlə birlikdə müşahidə olunursa, qalxanabənzər vəzin funksiyasının qiymətləndirilməsi məqsədəuyğundur.

Qan dövranı ilə bağlı problemlər

Bəzi insanlarda xüsusilə əllərin və ayaqların daim soyuq olması qan damarları ilə bağlı problemlərlə əlaqəli ola bilər. Məsələn, Raynaud fenomenində soyuq və ya stress zamanı barmaqlardakı damarlar həddindən artıq yığılır və barmaqlarda soyuqluq, keyimə və rəng dəyişiklikləri yarana bilər.

Əllər və ayaqlar daim soyuqdursa, xüsusilə dəri rəngi ağarır, göyərir, keyimə və ya ağrı yaranırsa, bunu sadəcə “qanım zəifdir” deyərək keçişdirmək düzgün deyil. Belə hallarda həkim müayinəsi vacibdir.

Çox az qidalanmaq və çəkinin aşağı olması

Bədənin istiliyi qorumasında enerji ehtiyatları və yağ toxuması da rol oynayır. Çəkisi çox aşağı olan insanlarda soyuğa dözümlülük daha az ola bilər.

Xüsusilə uzun müddət az kalorili qidalanan, sərt pəhriz saxlayan və ya sürətli çəki itirən insanlarda daim üşümə müşahidə oluna bilər. Bu halda problemi yalnız havanın soyuması ilə əlaqələndirmək doğru deyil.

Yuxusuzluq, yorğunluq və ümumi zəiflik

Bəzən insanın özünü soyuq hiss etməsi hər hansı konkret xəstəlikdən deyil, ümumi fiziki tükənmə və həyat tərzindən qaynaqlana bilər.

Yetərsiz yuxu, nizamsız qidalanma, uzun müddət hərəkətsiz qalmaq və orqanizmin ümumi zəifləməsi insanın soyuğa həssaslığını artıra bilər. Buna görə daim üşüyən insanın yalnız analizlərinə deyil, gündəlik həyat tərzinə də diqqət yetirmək lazımdır.

“Əllərim daim soyuqdur” – nə vaxt narahat olmaq lazımdır?

Əllərin və ayaqların zaman-zaman soyuq olması əksər hallarda təhlükəli vəziyyət deyil. Orqanizm soyuq mühitdə istiliyi qorumaq üçün periferik qan damarlarını daralda bilər.

Amma bu vəziyyət davamlıdırsa, əvvəlkindən daha çox hiss olunursa və rəng dəyişməsi, keyimə, ağrı, halsızlıq və digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, səbəb araşdırılmalıdır.

Hansı analizlər lazım ola bilər?

Daimi soyuqluq hissinin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün hər kəsə eyni analizlər lazım deyil. Həkim şikayətləri və müayinə nəticələrini nəzərə alaraq uyğun müayinələri seçir.

Səbəbdən asılı olaraq ümumi qan analizi, qalxanabənzər vəz funksiyasını qiymətləndirən TSH və digər tiroid hormonları, həmçinin digər laborator müayinələr tələb oluna bilər.

Əsas məsələ özbaşına vitamin, dəmir və ya hormonal preparat qəbul etməməkdir. Məsələn, yalnız üşüməyə əsaslanaraq “məndə dəmir çatışmazlığı var” və ya “qalxanabənzər vəzim zəif işləyir” qənaətinə gəlmək düzgün deyil.

Üşümək özü xəstəlik deyil, lakin bəzən orqanizmin verdiyi siqnal ola bilər. Əgər bu hiss uzun müddət davam edir, əvvəlkindən fərqli olaraq daha güclü olur və yorğunluq, çəki dəyişiklikləri, dəri və saç problemləri, başgicəllənmə, nəfəs darlığı, menstruasiya pozuntuları və ya əllərdə-ayaqlarda rəng dəyişiklikləri ilə müşayiət olunursa, səbəbi araşdırmaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi