Azərbaycanda 15-29 yaş aralığında olan kişilər arasında ölüm göstəricisi eyni yaş qrupuna daxil olan qadınlarla müqayisədə 2,2 dəfədən çoxdur. Bu statistika gənc kişilərin sağlamlığının qorunması, zərərli vərdişlərin qarşısının alınması və tibbi müayinələrə diqqətin artırılması məsələsini yenidən gündəmə gətirir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2025-ci ildə hər 100 min nəfər 15-29 yaşlı kişi əhaliyə 77,1 ölüm halı düşüb. Eyni yaş qrupunda olan qadınlar arasında isə bu göstərici 34,6 təşkil edib. Rəqəmlər gənc kişilər arasında ölüm hallarının qadınlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğunu göstərir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu fərqin yaranmasına bir sıra amillər təsir edə bilər. Belə ki, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində kişilərin orta ömür uzunluğu qadınlarla müqayisədə daha aşağıdır. Bunun səbəbləri arasında həyat tərzi, zərərli vərdişlər, riskli davranışlar, sağlamlığa münasibət və tibbi xidmətlərdən istifadə xüsusiyyətləri xüsusi yer tutur.
Səhiyyə Nazirliyinin həkim eksperti Zakir Quliyev bildirir ki, gənc yaşlarda kişilər arasında ölüm hallarının qadınlara nisbətən daha çox müşahidə olunması qlobal xarakter daşıyan bir tendensiyadır. Onun sözlərinə görə, bu vəziyyətin bir neçə səbəbi var və həmin amillərdən biri də enerji içkilərinin istifadəsidir.
Son illərdə enerji içkilərinin xüsusilə gənclər arasında geniş yayılması onların sağlamlığa mümkün təsirləri ilə bağlı narahatlıqları artırır. Tərkibində yüksək miqdarda kofein və digər stimullaşdırıcı maddələr olan bu içkilərin həddindən artıq qəbulu ürək döyüntüsünün sürətlənməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, yuxu pozuntularına və bəzi hallarda ürək-damar sistemi ilə bağlı problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə fiziki yorğunluğun aradan qaldırılması və enerjinin artırılması məqsədilə bu içkilərdən tez-tez istifadə edən gənclərin sağlamlıqlarına diqqət yetirmələri vacibdir. Bununla belə, enerji içkilərinin ümumi ölüm göstəricilərindəki fərqə nə dərəcədə təsir etdiyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə statistik və tibbi araşdırmalar tələb olunur.
Digər mühüm məqam isə kişilərin sağlamlıq problemlərinə münasibəti ilə bağlıdır. Zakir Quliyevin sözlərinə görə, qadınlar kişilərlə müqayisədə həkimə daha çox müraciət edirlər. Bu amil də sağlamlıq vəziyyətindəki fərqlərin yaranmasına təsir göstərə bilər. Belə ki, müntəzəm tibbi müayinələr xəstəliklərin ilkin mərhələdə aşkarlanmasına, risk faktorlarının müəyyən edilməsinə və vaxtında müalicəyə başlanmasına imkan yaradır.
Bəzi kişilər isə özlərini sağlam hiss etdikləri müddətdə həkimə müraciət etməyə ehtiyac duymur, yaranan əlamətləri əhəmiyyətsiz hesab edərək tibbi yardımı gecikdirirlər. Halbuki xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkarlanması və sağlam həyat tərzinin qorunması gələcəkdə yarana biləcək fəsadların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Gənc kişilər arasında ölüm hallarının azaldılması üçün sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, kifayət qədər yuxu, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq və profilaktik tibbi müayinələrə diqqət yetirmək vacibdir. Eyni zamanda, gənclər arasında sağlamlıqla bağlı maarifləndirmə işlərinin gücləndirilməsi, riskli davranışların qarşısının alınması və vaxtında tibbi yardıma müraciət mədəniyyətinin formalaşdırılması da əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, statistik göstəricilər gənc kişilərin sağlamlığının qorunmasına daha çox diqqət yetirilməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Problemin həlli üçün həm fərdi məsuliyyətin artırılması, həm də cəmiyyətdə sağlam həyat tərzinin təşviqi istiqamətində tədbirlərin görülməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
