Vitaminlər orqanizmin normal fəaliyyəti, immun sisteminin dəstəklənməsi, sinir sisteminin sağlamlığı, sümük və əzələlərin möhkəmliyi üçün vacib maddələrdir. Onların çatışmazlığı müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Lakin vitamin çatışmazlığını yalnız xarici əlamətlərə əsasən müəyyən etmək həmişə mümkün deyil.
Vitamin çatışmazlığının əsas əlamətləri
Vitamin çatışmazlığı zamanı aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Daimi yorğunluq və halsızlıq: İnsan kifayət qədər istirahət etsə belə, özünü yorğun hiss edə bilər.
Saç tökülməsi və dırnaqların kövrəkləşməsi: Bəzi vitamin və mineral çatışmazlıqları bu dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər.
Dərinin quruması: Dəridə quruluq, qabıqlanma və bəzi hallarda səpkilər yarana bilər.
Diqqət və yaddaş problemləri: Müəyyən vitaminlərin, xüsusilə B12 vitamininin çatışmazlığı sinir sisteminə təsir göstərə bilər.
Əzələ zəifliyi və sümük ağrıları: D vitamini çatışmazlığı əzələ zəifliyi və sümük sağlamlığı ilə bağlı problemlərə səbəb ola bilər.
Ağız boşluğunda dəyişikliklər: Dodaq kənarlarında çatlar, dilin ağrılı və hamar olması bəzi B qrupu vitaminlərinin və dəmirin çatışmazlığı ilə əlaqəli ola bilər.
Görmə problemləri: A vitamini çatışmazlığının əlamətlərindən biri zəif işıqda görmənin pisləşməsidir.
Bu əlamətlərin heç biri təkbaşına konkret vitamin çatışmazlığını təsdiqləmir. Onlar qanazlığı, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, yuxu pozuntuları və digər sağlamlıq problemləri zamanı da yarana bilər.
Hansı vitaminlərin çatışmazlığına diqqət yetirmək lazımdır?
D vitamini: Sümük və əzələ sağlamlığında mühüm rol oynayır. Çatışmazlıq zamanı sümük ağrıları və əzələ zəifliyi müşahidə edilə bilər.
B12 vitamini: Qan hüceyrələrinin yaranması və sinir sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Çatışmazlığı halsızlıq, qanazlığı, əllərdə və ayaqlarda keyimə və iynələnmə hissi yarada bilər.
B9 vitamini (folat): Hüceyrələrin bölünməsi və qan hüceyrələrinin yaranması üçün lazımdır. Çatışmazlığı meqaloblastik qanazlığına səbəb ola bilər.
A vitamini: Görmə, dəri və immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün əhəmiyyətlidir. Ciddi çatışmazlığı xüsusilə gecə görməsinin zəifləməsi ilə özünü göstərə bilər.
C vitamini: Kollagenin yaranmasında və dəmirin mənimsənilməsində iştirak edir. Ciddi çatışmazlıq diş ətinin qanaması, yaraların gec sağalması və göyərmələrin asan yaranması ilə nəticələnə bilər.
Vitamin çatışmazlığını necə dəqiq müəyyən etmək olar?
Vitamin çatışmazlığının müəyyənləşdirilməsi üçün ilk növbədə həkim müayinəsi vacibdir. Həkim insanın şikayətlərini, qidalanma vərdişlərini, qəbul etdiyi dərmanları, mövcud xəstəlikləri və risk amillərini qiymətləndirir.
Ehtiyac olduqda aşağıdakı müayinələr təyin edilə bilər:
D vitamini səviyyəsi üçün qanda 25-OH vitamin D analizi;
B12 vitamini və folat səviyyəsinin yoxlanılması;
Qanın ümumi analizi və dəmir çatışmazlığından şübhələnildikdə ferritin göstəricisinin qiymətləndirilməsi;
Şikayətlərə və klinik vəziyyətə uyğun digər laborator müayinələr.
Hər kəsin bütün vitaminləri yoxlatdırması mütləq deyil. Müayinələr fərdi ehtiyaca əsasən seçilməlidir.
Vitamin çatışmazlığının qarşısını necə almaq olar?
Balanslaşdırılmış qidalanma vitamin çatışmazlığı riskini azaltmağın əsas yollarından biridir. Gündəlik qidalanmada tərəvəz və meyvələrə, yumurtaya, balığa, süd məhsullarına, paxlalılara, tam taxıllara və digər qidalı məhsullara yer vermək tövsiyə olunur.
Bununla yanaşı, bəzi insanlarda — məsələn, qidalanması məhdud olanlarda, müəyyən bağırsaq xəstəlikləri olanlarda, yaşlılarda və bəzi dərmanlardan uzun müddət istifadə edənlərdə — çatışmazlıq riski daha yüksək ola bilər.
Vacib məqam: Vitamin preparatlarını özbaşına və yüksək dozada qəbul etmək düzgün deyil. Xüsusilə A və D vitaminlərinin həddindən artıq qəbulu zərərli ola bilər. Əlavələrin qəbulu ehtiyac və həkim məsləhəti əsasında müəyyən edilməlidir.
Vitamin çatışmazlığını erkən müəyyən etmək sağlamlığın qorunması baxımından vacibdir. Daimi halsızlıq, səbəbsiz saç tökülməsi, keyimə, əzələ zəifliyi və digər davamlı şikayətlər olduqda özbaşına vitamin qəbul etmək əvəzinə həkimə müraciət etmək daha doğrudur. Düzgün müayinə və fərdi yanaşma həm çatışmazlığın səbəbini müəyyən etməyə, həm də uyğun müalicə seçməyə kömək edir.
Nərminə Abbasova
Terapevt, ailə həkimi
