Uşağınız dərs oxumağa başlayır, bir neçə dəqiqə sonra qələmi ilə oynayır, pəncərədən çölə baxır və ya dəfələrlə başqa mövzular haqqında danışmağa başlayır. Siz isə onu yenidən dərsə qaytarmağa çalışırsınız. Bəzən eyni xəbərdarlığı bir neçə dəfə təkrarlamaq lazım gəlir. Belə hallarda valideynlərin ağlına ilk gələn fikir uşağın dərsə marağının olmamasıdır. Halbuki diqqətin tez yayınmasının arxasında başqa səbəblər də dayana bilər.
Uşağın diqqətini uzun müddət eyni fəaliyyət üzərində saxlamaq bacarığı yaşına, yuxu rejiminə, emosional vəziyyətinə və tapşırığın çətinliyinə görə dəyişir. Buna görə də ev tapşırıqlarını daha səmərəli etmək üçün uşağı daim tələsdirməkdənsə, onun necə öyrəndiyini anlamaq daha faydalı ola bilər.
Diqqət niyə tez yayınır?
Uşaq dərs zamanı yalnız kitabdakı məlumatı oxumur. O, eyni zamanda oxuduqlarını anlamağa, yadda saxlamağa, tapşırığın şərtini müəyyənləşdirməyə və cavab hazırlamağa çalışır. Xüsusilə çətin və ya uzun tapşırıqlar zamanı bu proses daha çox zehni səy tələb edir.
Əgər uşaq tapşırığın haradan başlayacağını bilmirsə, onun diqqəti daha tez yayına bilər. Bəzən isə tapşırıq ona həddindən artıq asan gəldiyi üçün marağını itirir. Yorğunluq, aclıq, yuxusuzluq və ətrafdakı səs-küy də diqqətin cəmlənməsinə mane ola bilər.
Bu səbəbdən uşağın dərs zamanı yayınmasını dərhal tənbəllik kimi qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil. Əvvəlcə onun hansı vəziyyətlərdə daha çox çətinlik çəkdiyini müşahidə etmək lazımdır.
Uzun müddət dərs oxumaq həmişə daha yaxşı nəticə vermir
Bəzi valideynlər düşünürlər ki, uşaq dərs masasının arxasında nə qədər çox oturarsa, bir o qədər çox öyrənər. Lakin dərsə sərf olunan vaxtla öyrənmənin keyfiyyəti eyni şey deyil.
Uşaq yorulduqda eyni cümləni dəfələrlə oxuya, sadə səhvlər edə və öyrəndiyi məlumatı izah etməkdə çətinlik çəkə bilər. Belə vəziyyətdə dərs müddətini uzatmaq əvəzinə qısa fasilə vermək daha məqsədəuyğun ola bilər.
Fasilədən sonra uşaq tapşırığa yenidən qayıdaraq diqqətini toplamağa çalışa bilər. Əsas məqsəd dərsi tez bitirmək deyil, ayrılan vaxt ərzində mövzunu başa düşmək və tapşırıqları mümkün qədər müstəqil yerinə yetirməkdir.
Qısa fasilələr diqqətin bərpasına kömək edə bilər
Ev tapşırıqlarını kiçik hissələrə bölmək uşağın işə başlamasını və davam etməsini asanlaşdıra bilər. Məsələn, uzun bir tapşırığı tamamlamağı tələb etmək əvəzinə, əvvəlcə bir neçə sualı həll etməyi təklif edə bilərsiniz.
Tapşırığın bir hissəsi bitdikdən sonra uşaq qısa fasilə verə, ayağa qalxıb hərəkət edə, su içə və ya bir qədər dincələ bilər. Fasilənin müddəti uşağın yaşına, tapşırığın çətinliyinə və yorğunluq səviyyəsinə uyğun seçilməlidir.
Burada vacib məqam fasilənin yeni diqqət yayındırıcı fəaliyyətə çevrilməməsidir. Telefon və planşetdə videolara baxmaq uşağın dərsə qayıtmasını çətinləşdirə bilər. Buna görə fasilə zamanı sadə fiziki hərəkətlərə və sakit fəaliyyətlərə üstünlük vermək daha uyğun seçimdir.
Dərs masasının təşkili də əhəmiyyətlidir
Uşağın diqqətini toplamasına yalnız onun iradəsi təsir etmir. Dərs oxuduğu mühit də mühüm rol oynayır. Masanın üzərində çoxlu oyuncaq, telefon, lazımsız dəftər və digər əşyaların olması uşağın diqqətini əsas fəaliyyətdən yayındıra bilər.
Dərs üçün sakit, işıqlı və mümkün qədər səliqəli bir yer seçmək faydalıdır. Uşağın həmin vaxt yalnız lazım olan kitab və dəftərləri masada saxlaması işi asanlaşdıra bilər.
Valideynlərin öz davranışı da nəzərə alınmalıdır. Uşaq dərs oxuyarkən ona tez-tez başqa işlər tapşırmaq, hər səhvində müdaxilə etmək və ya davamlı şəkildə tənqid etmək diqqətin yenidən yayınmasına səbəb ola bilər. Əvəzində tapşırığın əvvəlində qısa izah vermək, sonra uşağa müstəqil işləmək imkanı yaratmaq daha səmərəli yanaşmadır.
Uşağı danlamaq əvəzinə necə kömək etmək olar?
Uşaq diqqətini itirdikdə “Yenə dərs oxumursan?” demək əvəzinə, onun çətinlik çəkdiyi məqamı müəyyənləşdirməyə çalışın. Bəzən sadəcə “Bu tapşırığın hansı hissəsi sənə çətin gəlir?” sualı problemi aydınlaşdırmağa kömək edir.
Əgər uşaq tapşırığın həcmindən narahatdırsa, işi daha kiçik mərhələlərə bölmək olar. Nədən başlayacağını bilmirsə, ilk addımı birlikdə müəyyənləşdirmək mümkündür. Lakin bütün cavabları onun əvəzinə vermək düzgün deyil. Məqsəd uşağın hər dəfə valideyn köməyinə ehtiyac duymadan işləmək bacarığını inkişaf etdirməkdir.
Kiçik irəliləyişləri qeyd etmək də vacibdir. Uşağın tapşırığa vaxtında başlamasını, çətin sual üzərində çalışmasını və səhvini özü düzəltməsini qiymətləndirmək onda özünəinam yarada bilər.
Hər uşaq üçün eyni üsul uyğun deyil
Bəzi uşaqlar qısa fasilələrlə daha yaxşı işləyir, digərləri isə bir fəaliyyətə başladıqdan sonra onu dayandırmadan tamamlamağa üstünlük verir. Eyni zamanda, bir uşağın diqqətini topladığı müddət başqa uşağın göstəricisi ilə eyni olmaya bilər.
Buna görə də bütün uşaqlara eyni dərs cədvəlini tətbiq etmək əvəzinə, onların fərdi ehtiyaclarını nəzərə almaq lazımdır. Uşağın hansı saatlarda daha məhsuldar olduğunu müşahidə etmək, tapşırıqların çətinliyini və fasilələrin müddətini buna uyğunlaşdırmaq faydalı ola bilər.
Əgər diqqət problemləri uzun müddət davam edir, həm evdə, həm də məktəbdə uşağın gündəlik fəaliyyətinə ciddi mane olur və ya öyrənməsinə nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir göstərirsə, müəllimlə və zərurət olduqda uşaq mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.
Əsas məqsəd uşağı masada saxlamaq deyil, öyrənməsinə kömək etməkdir
Ev tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi yalnız intizam məsələsi deyil. Uşağın diqqətini toplaması, çətinliklərlə mübarizə aparması və öz işini planlaşdırması zamanla inkişaf edən bacarıqlardır.
Valideyn uşağın yorğunluğunu və fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə aldıqda, dərs mühitini düzgün təşkil etdikdə və fasilələrə imkan yaratdıqda öyrənmə prosesini asanlaşdıra bilər. Bəzən nəticəni yaxşılaşdırmaq üçün daha çox tapşırıq vermək deyil, uşağın öyrənməsinə mane olan səbəbləri aradan qaldırmaq lazımdır.
Unutmayın ki, məqsəd uşağın hər gün bütün tapşırıqları mümkün qədər tez bitirməsi deyil. Əsas məqsəd onun öyrənməyə marağını qorumaq, müstəqil işləmək bacarığını inkişaf etdirmək və dərslə bağlı davamlı gərginliyin qarşısını almaqdır.
Hazırladı: İlahə Atəş
