Orqanizmimizdə baş verən hər dəyişiklik xəstəlik əlaməti olmasa da, bəzən adi hesab etdiyimiz kiçik fərqlər sağlamlığımızla bağlı mühüm məlumat verə bilər. Səbəbsiz yorğunluq, dərinin rənginin dəyişməsi, davamlı susuzluq, iştahanın azalması və ya bədəndə yaranan yeni şişkinliklər ilk baxışda ciddi görünməyə bilər. Lakin bu əlamətlər uzun müddət davam etdikdə, təkrarlananda və ya başqa şikayətlərlə müşayiət olunduqda diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

İnsanlar çox vaxt belə dəyişiklikləri stress, yuxusuzluq, mövsüm dəyişikliyi və ya gündəlik yorğunluqla əlaqələndirirlər. Halbuki bəzi hallarda bu əlamətlər qanazlığı, şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzinin xəstəlikləri, qaraciyər və böyrək problemləri kimi sağlamlıq pozuntularının ilkin göstəricisi ola bilər.

Əsas məsələ hər kiçik dəyişikliyi təhlükəli xəstəlik kimi qiymətləndirmək deyil, orqanizmin verdiyi siqnalları düzgün anlamaq və vaxtında tibbi müayinədən keçməkdir.

Davamlı yorğunluq və halsızlıq

Yorğunluq gündəlik həyatın bir hissəsidir. Lakin insan kifayət qədər yatmasına və istirahət etməsinə baxmayaraq özünü daim halsız hiss edirsə, bunun səbəbini araşdırmaq lazımdır.

Davamlı yorğunluq dəmir çatışmazlığı və qanazlığı, qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin zəifləməsi, şəkərli diabet, yuxu pozuntuları və digər xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Xüsusilə halsızlıq başgicəllənmə, ürəkdöyünmə, təngnəfəslik və diqqətin azalması ilə müşayiət olunursa, tibbi müayinə vacibdir.

Bəzən insanlar yorğunluğu yalnız iş yükü ilə əlaqələndirir və aylarla bu vəziyyətə dözürlər. Halbuki səbəbin vaxtında müəyyənləşdirilməsi həm müalicəni asanlaşdıra, həm də mümkün ağırlaşmaların qarşısını ala bilər.

Dərinin və gözlərin rənginin dəyişməsi

Dərinin solğunlaşması, saralması və ya gözlərin ağının rənginin dəyişməsi diqqət tələb edən əlamətlərdəndir.

Dərinin solğunlaşması dəmir çatışmazlığı və qanazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Gözlərin ağının və dərinin saralması isə qaraciyər, öd yolları və bəzi qan xəstəliklərinin göstəricisi ola bilər.

Dəridə göyərmələrin səbəbsiz yaranması, xüsusilə bu hal təkrarlanırsa, qan laxtalanması ilə bağlı problemlərin və ya bəzi dərmanların təsirinin araşdırılmasını tələb edə bilər.

Dərinin rəngində dəyişiklik müşahidə etdikdə bunu yalnız yorğunluq və ya qidalanma ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Xüsusilə sarılıq, tünd rəngli sidik və qarında ağrı birlikdə müşahidə olunursa, həkimə müraciət edilməlidir.

Davamlı susuzluq və tez-tez sidiyə getmək

İsti havalarda, fiziki aktivlik zamanı və ya duzlu qidalar qəbul etdikdən sonra susuzluğun artması normaldır. Lakin insan adi günlərdə də daim su içmək istəyirsə, gecələr tez-tez sidiyə gedirsə və bununla yanaşı arıqlama və yorğunluq müşahidə olunursa, şəkərli diabet ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Qanda şəkərin yüksəlməsi orqanizmdə maye itkisini artırır və nəticədə susuzluq yaranır. Bununla yanaşı, bəzi böyrək xəstəlikləri və qəbul edilən dərmanlar da sidiyə getmə tezliyinə təsir göstərə bilər.

Bu əlamətlər olduqda qanda qlükoza səviyyəsinin yoxlanılması və həkim müayinəsi vacibdir. Şəkərli diabetin erkən aşkarlanması xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.

Səbəbsiz çəki dəyişiklikləri

Qidalanma və fiziki aktivlikdə ciddi dəyişiklik olmadan çəkinin artması və ya azalması bəzən orqanizmdə gedən proseslərdən xəbər verir.

Səbəbsiz arıqlama şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq fəaliyyəti, həzm sistemi xəstəlikləri və digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər. Bəzi hallarda isə bu, ciddi xəstəliklərin ilkin əlamətlərindən biri olur.

Çəkinin qısa müddətdə artması, xüsusilə ayaqlarda şişkinlik və təngnəfəsliklə müşayiət olunursa, orqanizmdə maye toplanması ilə bağlı ola bilər. Bu vəziyyət ürək və böyrək xəstəlikləri zamanı da müşahidə edilir.

İzah olunmayan çəki dəyişiklikləri davam edirsə, bunu yalnız pəhriz və ya həyat tərzi ilə əlaqələndirmək olmaz.

Dəridə yaranan yeni ləkələr və sağalmayan yaralar

Dəridə yaranan hər ləkə və ya yara ciddi xəstəlik demək deyil. Lakin bəzi dəyişikliklərə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Xüsusilə xalların ölçüsünün, formasının və rənginin dəyişməsi, kənarlarının qeyri-bərabər olması və ya səbəbsiz qanaması dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Belə dəyişikliklər dəri xərçənginin, o cümlədən melanomanın əlaməti ola bilər.

Yaraların uzun müddət sağalmaması, xüsusilə şəkərli diabeti olan insanlarda, qan dövranının və ya qanda şəkər səviyyəsinin pozulması ilə əlaqəli ola bilər. Təkrarlanan dəri infeksiyaları da bəzən şəkərli diabetin ilkin əlamətlərindən biri kimi ortaya çıxır.

Davamlı köp və həzm problemləri

Yeməkdən sonra köp, qarında ağırlıq və qaz yaranması bir çox insanda müşahidə olunur. Bu hallar bəzən qidalanma vərdişləri, qida dözümsüzlüyü və ya həzm sisteminin funksional pozuntuları ilə əlaqəli olur.

Lakin qarında şişkinlik davamlıdırsa, getdikcə artırsa, erkən doyma, iştahasızlıq, səbəbsiz arıqlama və ya qarın ağrısı ilə müşayiət olunursa, əlavə müayinə tələb edə bilər.

Xüsusilə bağırsaq fəaliyyətində yeni yaranan və davamlı dəyişikliklər, nəcisdə qan və səbəbsiz çəki itkisi olduqda həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.

Əllərdə və ayaqlarda keyimə

Əllərdə və ayaqlarda arabir keyimə bəzən uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaqla əlaqəli olur. Lakin bu hal tez-tez təkrarlanırsa, davamlıdırsa və ya yanma, ağrı və hissiyatın azalması ilə müşayiət olunursa, səbəbi araşdırılmalıdır.

B12 vitamini çatışmazlığı, şəkərli diabet, sinir sıxılması və bəzi digər xəstəliklər keyiməyə səbəb ola bilər.

Şəkərli diabet zamanı sinir zədələnməsi xüsusilə ayaqlarda hissiyatın azalmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə yaraların və infeksiyaların gec aşkarlanmasına səbəb olur.

Keyimə qəfil başlayırsa və bədənin bir tərəfində zəiflik, danışıq və ya görmə pozuntusu ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Bu əlamətlər insultun göstəricisi ola bilər.

Orqanizmin verdiyi siqnalları necə qiymətləndirməliyik?

Bədənimizdə baş verən dəyişiklikləri düzgün qiymətləndirmək üçün bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır:

– Əlamətin nə vaxt başladığını və nə qədər davam etdiyini izləmək.

– Onun təkrarlanıb-təkrarlanmadığını və getdikcə artıb-artmadığını müşahidə etmək.

– Dəyişikliklə yanaşı başqa şikayətlərin olub-olmadığını müəyyənləşdirmək.

– Özbaşına dərman qəbul etmək və ya yalnız internetdəki məlumatlara əsaslanaraq diaqnoz qoymaqdan çəkinmək.

Unutmaq olmaz ki, eyni əlamət müxtəlif xəstəliklər zamanı yarana bilər. Məsələn, yorğunluq həm dəmir çatışmazlığında, həm də qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərində müşahidə oluna bilər. Buna görə yalnız əlamətə əsaslanaraq konkret xəstəlik haqqında nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Həkim müayinə zamanı şikayətləri, xəstənin ümumi vəziyyətini və ehtiyac olduqda laborator və instrumental müayinələrin nəticələrini birlikdə qiymətləndirir. Müayinələrin həcmi də məhz bu məlumatlara əsasən müəyyən edilir.

Orqanizmdə baş verən hər dəyişiklik təhlükəli xəstəlikdən xəbər vermir. Ancaq davamlı, təkrarlanan və səbəbi aydın olmayan əlamətləri görməzdən gəlmək də doğru deyil. Sağlamlığın qorunmasında ən vacib addımlardan biri dəyişiklikləri vaxtında fərq etmək, onların səbəbini araşdırmaq və özbaşına müalicədən çəkinməkdir.

Nərminə Abbasova

Doktor Maya klinikasının baş həkiminin müavini

Terapevt, ailə həkimi

(Həkimlə əlaqə saxlamaq istəyənlər (051) 866 02 20 və (051) 567 66 96 mobil nömrələri ilə birbaşa Nərminə Abbasova ilə əlaqə saxlaya bilərlər.)