Müasir dövrdə geyim, çanta və aksessuarlar yalnız gündəlik ehtiyaclarımızı qarşılamır, həm də zövqümüzü, fərdi üslubumuzu və özümüzü necə təqdim etmək istədiyimizi ifadə edir. Lakin insanın geyindiyi markadan onun özünəinamı, xarakteri və daxili dəyəri haqqında qəti nəticə çıxarmaq olmaz. Bahalı brend yüksək özünəinamın, sadə geyim isə özünə laqeydliyin göstəricisi deyil.

Psixoloji baxımdan əsas sual insanın hansı markanı seçməsi deyil, bu seçimi hansı ehtiyacla etməsidir. Kimsə məhsulu keyfiyyətinə, rahatlığına və dizaynına görə alır. Başqası üçün həmin əşya uğurlu görünmək, müəyyən çevrəyə aid olmaq və ya bəyənilmək vasitəsinə çevrilir. Eyni məhsul müxtəlif insanlar üçün tamamilə fərqli məna daşıya bilər.

İstehlak psixologiyasındakı araşdırmalar bu fərqi göstərir. Derek Rucker və Adam Galinsky müəyyən təcrübələrdə gücsüzlük hissinin status bildirən məhsullara marağı artıra bildiyini müəyyən ediblər. Bu, bəzi alışların kompensasiya funksiyası daşıya biləcəyini göstərir. Lakin həmin nəticəni bütün brend istifadəçilərinə aid etmək və onların özünəinamının aşağı olduğunu söyləmək düzgün deyil. (business.columbia.edu⁠)

Young Jee Han, Joseph Nunes və Xavier Drèzenin araşdırması da brendin görünən loqosunun müəyyən sosial mesajlar ötürmək üçün istifadə oluna bildiyini göstərir. Bununla belə, nə iri loqo özünəinamsızlığın, nə də loqosuz geyim daxili gücün sübutudur. İnsanın motivini yalnız görünüşündən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. (journals.sagepub.com⁠)

Mənim bu məsələyə şəxsi və peşəkar yanaşmamda əsas yer insanın öz dəyərini harada axtarmasıdır. Özünü tanımaq, bacarıqlarına güvənmək, əməyinə və həyat təcrübəsinə hörmət etmək geyim etiketindən daha geniş məna daşıyır. İnsan gözəl geyimdən zövq ala, bahalı bir çantanı bəyənə bilər. Ancaq özünü dəyərli hiss etmək üçün həmin əşyaya möhtac olmaması mühüm fərqdir.

Bəzi insanlar, mənim özüm kimi, özlərini bir brend hesab edirlər. Burada “brend” dedikdə üstünlük iddiasını deyil, insanın adı, əməyi, biliyi, prinsipləri və münasibətləri ilə yaratdığı özünəməxsusluğu nəzərdə tuturam. Bu düşüncə mənim üçün belə ifadə olunur: “Geyindiyim marka mənim insan kimi dəyərimi artırmır. Mən öz zövqüm, duruşum və fərdiliyimlə geyimə məna verirəm.”

Bu, elmi təsnifat deyil, şəxsi mövqedir. Özünü belə təqdim etməyən insan da özünə güvənə bilər. Əsas məsələ istifadə etdiyimiz ifadədən çox, özümüzlə qurduğumuz münasibətdir: geyim bizim seçimimizdir, yoxsa özümüzü qəbul etdirmək üçün zəruri hesab etdiyimiz bir vasitə?

Yeni geyim insana sevinc verə, özünü daha baxımlı və rahat hiss etməsinə kömək edə bilər. Lakin həmin anda yaşanan məmnunluğu davamlı özünəinamla eyniləşdirməməliyik. Özünə münasibət yalnız ətrafın tərifindən və əşyaların qiymətindən asılı olduqda, insan bu təsdiqi yenidən axtarmağa ehtiyac duya bilər.

Buna görə də brend sevən insanı səthi, brendə əhəmiyyət verməyəni isə avtomatik olaraq daha yetkin saymaq doğru deyil. Sağlam yanaşma insanın zövqünə və imkanlarına uyğun seçim etməsi, eyni zamanda öz dəyərini həmin seçimin nəticəsinə bağlamamasıdır.

Geyim bizi ifadə edə bilər, amma şəxsiyyətimizi bütövlükdə müəyyən etmir. İnsanın yadda qalan tərəfi yalnız üzərindəki marka deyil; düşüncəsi, davranışı, yaratdığı etibar və başqalarının həyatına qatdığı dəyərdir.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)