Bəzən insan bədəninin müxtəlif nahiyələrində göyərmələr müşahidə edir, lakin həmin nahiyəyə zərbə dəydiyini və ya hər hansı travma aldığını xatırlamır. Əllərdə, ayaqlarda, bud nahiyəsində və hətta qarında yaranan bu ləkələr ilk baxışdan adi dəri problemi kimi görünə bilər. Bəzi hallarda isə səbəbsiz göyərmələr orqanizmdə baş verən müəyyən dəyişikliklərin, qan laxtalanması pozğunluqlarının və ya digər sağlamlıq problemlərinin əlaməti olur.

Bəs bədəndə heç bir zərbə olmadan göyərmələr niyə yaranır? Bu vəziyyət hansı xəstəliklərdən xəbər verə bilər və nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dərinin altında nə baş verir?

Göyərmə dərinin altındakı kiçik qan damarlarının zədələnməsi nəticəsində qanın ətraf toxumalara sızması ilə yaranır. Tibbdə bu vəziyyət ekximoz adlanır. Dərinin rənginin əvvəlcə qırmızımtıl və ya bənövşəyi, sonradan isə göy, yaşıl və sarı çalarlara dəyişməsi qanın toxumalarda parçalanması ilə əlaqədardır.

Bəzən insan zərbəni hiss etməsə də, gündəlik fəaliyyət zamanı baş verən kiçik təzyiq və toxunmalar göyərməyə səbəb ola bilər. Xüsusilə yaş artdıqca dəri nazikləşir, damarlar daha kövrək olur və kiçik təsirlər belə göyərmə yarada bilir.

Vitamin çatışmazlığı göyərmələrə səbəb ola bilərmi?

Bədəndə səbəbsiz göyərmələrin səbəblərindən biri də müəyyən vitaminlərin çatışmazlığıdır.

C vitamini kollagenin yaranmasında və damar divarlarının sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu vitaminin ciddi çatışmazlığı damarların kövrəkləşməsinə və asan göyərmələrə səbəb ola bilər.

K vitamini isə qanın normal laxtalanması üçün vacibdir. Onun çatışmazlığı zamanı qanaxma və göyərmə halları arta bilər.

Bununla belə, hər göyərməni vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Səbəbi müəyyənləşdirmək üçün insanın qidalanması, qəbul etdiyi dərmanlar və digər əlamətləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Qan xəstəliklərinin əlaməti ola bilər

Səbəbsiz və tez-tez təkrarlanan göyərmələr bəzən qanın laxtalanma sistemindəki problemlərlə əlaqəli olur. Xüsusilə trombositlərin sayının azalması və ya fəaliyyətinin pozulması bu vəziyyətə gətirib çıxara bilər.

Trombositlər qanaxmanın dayanmasında mühüm rol oynayan qan hüceyrələridir. Onların sayı azaldıqda və ya funksiyası pozulduqda dərinin altında xırda qan sızmaları, göyərmələr, burun və diş əti qanaxmaları yarana bilər.

Bəzi hallarda səbəb laxtalanma faktorlarının çatışmazlığı və ya irsi qanaxma pozğunluqları olur. Daha nadir hallarda isə səbəbsiz göyərmələr sümük iliyinin və qan sisteminin ciddi xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər.

Xüsusilə göyərmələrlə yanaşı halsızlıq, solğunluq, tez yorulma, qızdırma, gecə tərləməsi və səbəbsiz çəki itkisi müşahidə edilirsə, vəziyyət mütləq araşdırılmalıdır.

Qəbul etdiyimiz dərmanlar da təsir göstərə bilər

Bəzi dərmanlar qanın laxtalanmasına təsir edərək göyərmələrin yaranma ehtimalını artırır. Bunlara aspirin, antikoaqulyantlar (qan durulaşdırıcılar), bəzi iltihabəleyhinə preparatlar və kortikosteroidlər daxildir.

Xüsusilə qan durulaşdırıcı dərman qəbul edən insanlarda kiçik zədələr belə daha böyük göyərmələrlə nəticələnə bilər. Bəzi antibiotiklər və digər preparatlar da müəyyən hallarda laxtalanmaya təsir göstərə bilər.

Əgər dərman qəbulundan sonra göyərmələr artıbsa, bunu həkimə bildirmək lazımdır. Lakin həkim məsləhəti olmadan təyin edilmiş dərmanların qəbulunu dayandırmaq olmaz.

Hansı hallarda göyərmələr təhlükəli hesab olunur?

Hər göyərmə ciddi xəstəlik əlaməti deyil. Ancaq müəyyən xüsusiyyətlər diqqətdən kənarda qalmamalıdır:

Heç bir zərbə olmadan tez-tez və çoxsaylı göyərmələrin yaranması;

Göyərmələrin getdikcə böyüməsi və sayının artması;

Burun və diş ətindən səbəbsiz qanaxmalar;

Dəridə iynə ucu boyda qırmızı-bənövşəyi nöqtələrin yaranması;

Sidikdə və ya nəcisdə qan müşahidə edilməsi;

Kiçik kəsiklərdən sonra qanaxmanın uzun müddət dayanmaması;

Göyərmələrlə yanaşı güclü halsızlıq və ümumi vəziyyətin pisləşməsi.

Xüsusilə qəfil yaranan geniş göyərmələr, dayanmayan qanaxma, güclü baş ağrısı, başgicəllənmə və ya huş pozulması təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Səbəbi müəyyən etmək üçün hansı müayinələr aparılır?

Səbəbsiz göyərmələrdən şikayət edən şəxslərdə ilk növbədə həkim müayinəsi və ətraflı anamnez vacibdir. Həkim göyərmələrin nə vaxtdan yarandığını, hansı nahiyələrdə olduğunu, qəbul edilən dərmanları və ailədə qanaxma xəstəliklərinin olub-olmadığını araşdırır.

İlkin mərhələdə ümumi qan analizi, trombositlərin sayı, protrombin vaxtı (PT/INR) və aktivləşdirilmiş parsial tromboplastin vaxtı (aPTT) yoxlanıla bilər. Ehtiyac olduqda qaraciyər funksiyasını qiymətləndirən analizlər və əlavə laxtalanma müayinələri də təyin edilir.

Nəticələr normal olsa belə, şikayətlər davam edirsə, əlavə araşdırma lazım gələ bilər. Çünki bəzi laxtalanma pozğunluqları ilkin analizlərdə aşkar olunmaya bilər.

Nəticə etibarilə, bədəndə səbəbsiz göyərmələri yalnız vitamin çatışmazlığı, yorğunluq və ya dərinin həssaslığı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Xüsusilə bu hal təkrarlanırsa, göyərmələr artırsa və başqa qanaxma əlamətləri də müşahidə edilirsə, vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.

Nərminə Abbasova

Doktor Maya klinikasının baş həkiminin müavini

Terapevt, ailə həkimi

(Həkimlə əlaqə saxlamaq istəyənlər (051) 866 02 20 və (051) 567 66 96 mobil nömrələri ilə birbaşa Nərminə Abbasova ilə əlaqə saxlaya bilərlər.)