Ailə münasibətlərində ən təhlükəli problemlər hər zaman yüksək səslə başlayan mübahisələr olmur. Bəzən münasibəti dağıdan əsas səbəb sakitlik, danışmamaq və hisslərin getdikcə yoxa çıxmasıdır. Psixologiyada bu hal “emosional laqeydlik” adlanır. İnsanlar eyni evdə yaşayır, gündəlik işlərini görür, övladlarına qayğı göstərirlər, lakin bir-birlərinin daxili dünyasına toxunmurlar. Məhz bu görünməz məsafə zamanla ailənin təməlini sarsıdır.
Emosional laqeydlik tərəfdaşın hisslərinə, ehtiyaclarına və yaşadığı daxili vəziyyətə marağın azalması və ya tamamilə yox olması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət birdən-birə yaranmır. Adətən illərlə yığılan incikliklər, həll olunmayan münaqişələr, stres, iş yükü və yorğunluq insanların bir-birindən uzaqlaşmasına səbəb olur.
Emosional laqeydlik necə başlayır?
Münasibətin ilk illərində insanlar bir-birini diqqətlə dinləyir, sevincini və narahatlığını bölüşür, kiçik jestlərlə sevgisini göstərirlər. Lakin zaman keçdikcə həyatın qayğıları ön plana çıxır. Maddi problemlər, uşaqların böyüdülməsi, iş həyatı və gündəlik məsuliyyətlər emosional yaxınlığı kölgədə qoya bilir.
Əvvəlcə “sonra danışarıq”, “indi vaxtım yoxdur”, “yorğunam” kimi ifadələr artır. Daha sonra söhbətlər yalnız məişət məsələləri ilə məhdudlaşır. Bir müddət sonra isə tərəflər bir-birinin nə hiss etdiyini soruşmağı belə unudurlar.
Emosional laqeydliyin əsas əlamətləri
Psixoloqlar bildirirlər ki, aşağıdakı əlamətlər ailədə emosional uzaqlaşmanın göstəricisi ola bilər:
– Tərəflərin bir-biri ilə yalnız vacib məişət məsələlərini müzakirə etməsi;
– Qarşı tərəfin hisslərinə maraq göstərməmək;
– Problemləri dinləmədən mövzunu dəyişmək;
– Fiziki yaxınlığın və səmimiyyətin azalması;
– Təşəkkür, kompliment və xoş sözlərin demək olar ki, yox olması;
– Birlikdə keyfiyyətli vaxt keçirməmək;
– Qarşı tərəfin sevincinə və ya kədərinə emosional reaksiya verməmək.
Bu əlamətlər uzun müddət davam etdikdə münasibətdə “emosional boşluq” yaranır.
Niyə bu qədər təhlükəlidir?
Bir çox cütlük hesab edir ki, əsas problem xəyanət və ya ciddi münaqişələrdir. Halbuki emosional laqeydlik bəzən bunlardan daha dağıdıcı olur. Çünki insan özünü görünməyən, eşidilməyən və dəyərsiz hiss etməyə başlayır.
Psixoloji baxımdan hər bir insanın əsas ehtiyaclarından biri qəbul olunmaq və anlaşılmaqdır. Əgər bu ehtiyac ailədə qarşılanmırsa, insan emosional dəstəyi başqa mühitlərdə axtarmağa başlayır. Bu isə dostluqlardan tutmuş iş mühitinə və bəzən romantik münasibətlərə qədər müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər.
Övladlara təsiri
Valideynlər düşünə bilərlər ki, onlar mübahisə etmədikləri üçün uşaqlar heç nə hiss etmir. Əslində isə uşaqlar sözlərdən daha çox davranışları müşahidə edirlər.
Evdə sevginin ifadə olunmadığını, valideynlərin bir-biri ilə emosional ünsiyyət qurmadığını görən uşaqlar bunu normal münasibət modeli kimi qəbul edə bilərlər. Gələcəkdə onlar da hisslərini ifadə etməkdə çətinlik çəkə, yaxın münasibətlər qurmaqdan çəkinə və ya öz emosiyalarını gizlətməyə öyrəşə bilərlər.
Emosional yaxınlığı necə bərpa etmək olar?
Emosional bağın yenidən qurulması mümkündür. Bunun üçün hər iki tərəfin münasibəti qorumaq istəyi vacibdir.
İlk növbədə gündəlik ünsiyyətə vaxt ayırmaq lazımdır. Hər gün cəmi 15-20 dəqiqə telefon və digər diqqət yayındıran vasitələr olmadan söhbət etmək belə münasibətə müsbət təsir göstərə bilər.
Dinləmə bacarığı da böyük əhəmiyyət daşıyır. İnsan bəzən məsləhət deyil, sadəcə dinlənilmək istəyir. Qarşı tərəfin hisslərini kiçiltmədən, onu tənqid etmədən dinləmək emosional yaxınlığı gücləndirir.
Kiçik diqqət jestləri də münasibətlərdə böyük rol oynayır. Təşəkkür etmək, hal-əhval tutmaq, gün ərzində mesaj yazmaq, birlikdə gəzintiyə çıxmaq və ya sevdiyi bir şeyi xatırlamaq insanların bir-birinə yenidən yaxınlaşmasına kömək edir.
Bundan əlavə, uzun müddət davam edən emosional uzaqlaşma zamanı ailə psixoloquna müraciət etmək münasibətin sağlam şəkildə bərpasına dəstək ola bilər.
Susqunluq həmişə sakitlik demək deyil
Ailədə səs-küyün olmaması hər zaman xoşbəxtliyin göstəricisi deyil. Bəzən ən təhlükəli məsafə insanların bir evdə yaşayıb, bir-birinin həyatından emosional olaraq çıxmasıdır. Sevgi yalnız böyük sözlər və hədiyyələrlə deyil, gündəlik diqqət, maraq, anlayış və qayğı ilə yaşayır.
Unutmaq olmaz ki, ailəni dağıdan təkcə böyük problemlər deyil. Bəzən uzun müddət hiss olunmayan emosional laqeydlik münasibətlərin təməlini səssiz şəkildə zəiflədərək tərəfləri bir-birindən uzaqlaşdırır. Güclü ailə isə yalnız eyni dam altında yaşamaqla deyil, eyni duyğunu paylaşmaqla qurulur.
Psixoloq M. Almara Ağaqızı
PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru
(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)
