Uşaqların sağlamlığı hər bir cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən ən vacib amillərdən biridir. Uşaqlarda xəstəliklərin erkən aşkarlanması və vaxtında müdaxilə olunması yalnız onların fiziki inkişafını deyil, həm də intellektual və emosional inkişafını qorumağa imkan verir. Bu məqsədlə tətbiq olunan icbari dispanserizasiya – yəni uşaqların mütəmadi tibbi müayinələrdən keçirilməsi – müasir pediatriyanın əsas istiqamətlərindən biridir. Xatırladaq ki, “Uşaqların icbari dispanserizasiyasına dair normativ hüquqi aktlar” toplusu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 dekabr 2013-cü il tarixli 150 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Uşaqların icbari dispanserizasiyadan keçirilməsinə dair Dövlət Proqramı”nın həyata keçirilməsi üzrə Səhiyyə Nazirliyinin 1 iyul 2014-cü il tarixli 60 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş Tədbirlər Planına uyğun olaraq Səhiyyə Nazirliyinin İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi tərəfindən hazırlanmış və çap edilmişdir.

İcbari dispanserizasiyanın məqsədi

İcbari dispanserizasiya uşaqlar arasında xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkar edilməsinə xidmət edir. Bunun əsas məqsədləri aşağıdakılardır:

Xəstəliklərin erkən aşkarlanması: Uşaqlarda simptomlar hələ dəqiq görünmədən onların sağlamlıq vəziyyətini yoxlamaq, genetik, infeksion və xroniki xəstəliklərin başlanğıc əlamətlərini aşkar etmək.

Sağlamlıq vəziyyətinin monitorinqi: Mütəmadi müayinələr uşağın boy, çəki, qan təzyiqi, görmə və eşitmə qabiliyyətinin izlənməsinə imkan verir.

Profilaktik tədbirlərin tətbiqi: Peyvəndlərin vaxtında vurulması, vitamin və mineral çatışmazlıqlarının aradan qaldırılması, düzgün qidalanma və fiziki aktivliyin təşviqi kimi preventiv tədbirlər icbari dispanserizasiyanın ayrılmaz hissəsidir.

Dispanserizasiya necə həyata keçirilir?

Uşaqların mütəmadi tibbi müayinəsi adətən yaş qruplarına görə müəyyən olunur. Yeni doğulmuş uşaqlar, məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlar üçün yoxlamalar fərqli interval və üsullarla aparılır.

Müayinələr zamanı pediatr uşağın ümumi vəziyyətini, inkişaf göstəricilərini, orqan və sistemlərin funksiyalarını qiymətləndirir. Lazım gəldikdə əlavə laborator və instrumental testlər – qan analizləri, ürək və qaraciyər ultrasəsi, görmə və eşitmə testləri – təyin olunur.

Uşaqların sağlamlığı üçün dispanserizasiyanın əhəmiyyəti

Mütəmadi tibbi müayinələr uşaqlarda xəstəliklərin vaxtında aşkarlanmasını təmin etməklə yanaşı, valideynləri də uşağın sağlamlığının qorunmasında fəal iştirak etməyə təşviq edir. Erkən müdaxilə sayəsində müalicə daha effektli olur və xroniki xəstəliklərin inkişaf riski azalır.

Bundan əlavə, dispanserizasiya uşaqlarda sağlam həyat tərzinin formalaşmasına da xidmət edir. Qida vərdişləri, fiziki aktivlik və gigiyena qaydaları ilə bağlı tövsiyələr mütəmadi olaraq pediatr tərəfindən valideynlərə çatdırılır.

İcbari dispanserizasiya uşaqların sağlam inkişafını təmin edən vacib bir mexanizmdir. Uşaqların fiziki və psixoloji vəziyyətinin mütəmadi olaraq qiymətləndirilməsi, erkən diaqnostika və profilaktik tədbirlərin vaxtında həyata keçirilməsi onların sağlamlığının qorunmasında əsas rol oynayır. Valideynlərin və cəmiyyətin bu mexanizmə diqqət yetirməsi gələcəyimizin sağlam və aktiv nəslinin formalaşmasına zəmin yaradır.

Uşaqların sağlamlığı – cəmiyyətimizin sərvətidir və onu qorumaq hər birimizin borcudur.

Pediatr Fəridə Məmmədova