15 sentyabrla birlikdə məktəblərin qapıları yenidən şagirdlərin üzünə açıldı. Səhər tezdən hazırlıq, məktəbə tələsmək, yeni dərs ili ilə bağlı həyəcan, ilk görüşlər və yeni gözləntilər… Uşaqlar üçün bu gün yalnız dərslərin başlaması deyil, həm də yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır.

Bu dövrdə valideynlərin davranışı isə uşağın məktəbə münasibətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bəzən valideyn yaxşı niyyətlə etdiyi bir davranışla uşağın üzərində əlavə təzyiq yarada, məktəbi onun üçün narahatlıq mənbəyinə çevirə bilər.

Bəs dərs ili başlayandan sonra valideynlər hansı səhvlərdən uzaq durmalıdır?

Uşağı digər şagirdlərlə müqayisə etməyin

“Filankəs artıq oxuyur”, “Bax, qonşunun uşağı bütün fənlərdən yüksək qiymət alır”, “Sən niyə onun kimi ola bilmirsən?” kimi cümlələr uşağı motivasiya etmək əvəzinə onda özünəinam probleminə səbəb ola bilər.

Hər uşağın öyrənmə sürəti, maraqları və bacarıqları fərqlidir. Birinin riyaziyyatda, digərinin dildə və ya incəsənətdə daha yaxşı olması tamamilə normaldır.

Valideynin əsas məqsədi uşağı başqalarından üstün etmək deyil, onun öz potensialını ortaya çıxarmasına dəstək olmaqdır.

Məktəbi qorxu vasitəsinə çevirməyin

“Dərsini oxumasan, müəlliminə deyəcəyəm”, “Məktəbdə belə etsən, müəllim səni danlayacaq” kimi ifadələr uşağın şüurunda məktəblə bağlı mənfi təsəvvür yarada bilər.

Xüsusilə məktəbə yeni başlayan uşaqlarda belə yanaşma daha ciddi narahatlıq yarada bilər. Məktəb cəza yeri kimi deyil, öyrənmə, dostluq və inkişaf mühiti kimi təqdim edilməlidir.

İlk gündən yalnız qiymətlər haqqında danışmayın

Uşaq məktəbdən qayıdanda valideynin ilk sualı çox vaxt “Neçə aldın?” olur. Halbuki məktəb gününü yalnız qiymətlə ölçmək uşağa zamanla “mənim dəyərim aldığım qiymətdən asılıdır” mesajını verə bilər.

Bunun əvəzinə “Bu gün ən maraqlı nə oldu?”, “Kimlə tanış oldun?”, “Səni güldürən bir şey oldumu?”, “Hansı dərs xoşuna gəldi?” kimi suallar vermək uşağın məktəb təcrübəsini daha rahat bölüşməsinə imkan yaradır.

Uşağın yanında müəllim haqqında mənfi danışmayın

Valideynin müəllimlə bağlı şəxsi narazılığı ola bilər. Lakin bu narazılığı uşağın yanında müzakirə etmək düzgün deyil.

“Müəllimin heç nə başa düşmür”, “O, səni sevmir”, “Mən onunla razı deyiləm” kimi ifadələr uşağın müəllimə münasibətinə birbaşa təsir edə bilər.

Əgər həqiqətən problem yaranıbsa, məsələni uşağın yanında deyil, müəllimlə və zərurət yarandıqda məktəb rəhbərliyi ilə ayrıca müzakirə etmək daha doğrudur.

Uşağın hər problemini onun əvəzinə həll etməyin

Uşaq məktəbdə hər hansı çətinlik yaşadıqda valideynin dərhal müdaxilə etməsi asan görünə bilər. Lakin hər dəfə onun əvəzinə qərar vermək uşağın müstəqil problem həll etmək bacarığının inkişafına mane ola bilər.

Məsələn, sinif yoldaşı ilə anlaşılmazlıq yaranıbsa, əvvəlcə uşağın özündən hadisəni dinləmək, onun nə düşündüyünü və necə reaksiya vermək istədiyini soruşmaq lazımdır.

Əlbəttə, zorakılıq, təhqir və təhlükəsizliklə bağlı ciddi vəziyyətlər istisnadır. Belə hallarda valideyn müdaxilə etməli və məsələni məktəblə birlikdə həll etməlidir.

Uşağın bütün boş vaxtını dərslə doldurmayın

Dərs ilinin başlaması ilə bəzi valideynlər uşağın gündəlik həyatını tamamilə dərs üzərində qurmağa çalışırlar. Məktəb, əlavə hazırlıq, ev tapşırığı və yenidən hazırlıq…

Uşağın oyun oynamağa, istirahət etməyə, ailəsi və dostları ilə vaxt keçirməyə də ehtiyacı var. Davamlı akademik təzyiq uşağın həm yorulmasına, həm də dərslərə marağının azalmasına gətirib çıxara bilər.

Uşağın səhv etməsinə imkan verin

Ev tapşırığında səhv edən uşağın dəftərini valideynin özü düzəltməsi, onun yerinə cavab yazması və ya hər səhvdə “Sən bunu necə bilmirsən?” deməsi uşağın səhvdən qorxmasına səbəb ola bilər.

Məktəb öyrənmə prosesidir və səhv etmək bu prosesin təbii hissəsidir.

Valideynin vəzifəsi bütün səhvləri uşağın əvəzinə düzəltmək yox, onun səhvindən nəticə çıxarmasına kömək etməkdir.

Uşağın yanında öz narahatlıqlarınızı böyütməyin

Bəzən valideynin özü məktəblə bağlı daha çox narahat olur: “Görəsən, müəllim necə olacaq?”, “Uşaq dərslərin öhdəsindən gələ biləcəkmi?”, “Birdən qiymətləri aşağı düşər?”

Bu narahatlıqlar uşağın yanında davamlı şəkildə səsləndikdə o da məktəblə bağlı təhlükə və uğursuzluq gözləntisi formalaşdıra bilər.

Uşağa hər şeyin ilk gündən mükəmməl olması lazım deyil. Yeni rejimə uyğunlaşmaq üçün ona vaxt vermək lazımdır.

Telefonu dərhal mübahisə mövzusuna çevirməyin

Dərs ili başlayanda ekran vaxtı ilə bağlı qaydaların yenidən müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Lakin bunu hər gün dava və cəza vasitəsinə çevirmək effektiv yanaşma deyil.

Valideyn uşaqla birlikdə konkret qaydalar müəyyənləşdirə bilər: dərsdən sonra istirahət, ev tapşırığı, oyun və ekran üçün ayrılan vaxt əvvəlcədən razılaşdırıla bilər.

Qaydaların yalnız uşaq üçün deyil, ailədə hamı üçün məntiqli və ardıcıl olması onların qəbulunu asanlaşdırır.

“Sən bacarmırsan” əvəzinə “Birlikdə baxaq” deyin

Valideynin bir cümləsi uşağın özünə münasibətinə ciddi təsir göstərə bilər.

“Bunu da bilmirsən?”, “Səndən heç nə çıxmayacaq”, “Sən çox diqqətsizsən” kimi ifadələr uşağın özünü bacarıqsız hiss etməsinə səbəb ola bilər.

Əvəzində “Bu hissə çətin görünür, gəlin birlikdə baxaq”, “Bir daha cəhd et”, “Sən bunu öyrənə bilərsən” kimi dəstəkləyici ifadələr uşağın özünəinamını qoruyur.

Ən vacibi: Uşağa yalnız nəticəsinə görə dəyər verməyin

Yeni dərs ilinin ilk günündən uşağın qarşısına yüksək nəticə tələbi qoymaq əvəzinə, onun səylərini, marağını və inkişafını görmək daha vacibdir.

Uşaq bilməlidir ki, yaxşı qiymət aldığı zaman da, hansısa dərsdə çətinlik çəkdiyi zaman da ailəsinin sevgisi və dəstəyi dəyişmir.

Məktəb həyatı uzun bir yoldur. Bu yolda uşağın ən çox ehtiyac duyduğu şey yalnız yaxşı qiymətlər deyil, özünü güvəndə hiss etdiyi, səhv etməkdən qorxmadığı və ehtiyac duyanda ailəsinin yanında olduğunu bildiyi bir mühitdir.

İlahə Atəş