Münasibətlər sevgi, hörmət və qarşılıqlı anlayış üzərində qurulur. Lakin bu təməl daşlarından biri zəiflədikdə, xüsusilə də etimad sarsıldıqda, münasibətlərdə ard-arda konfliktlər yaranmağa başlayır. Maraqlıdır ki, insanların çoxu mübahisələrin əsas səbəbini xəyanət, maddi problemlər və ya xarakter uyğunsuzluğu hesab etsə də, psixologiya göstərir ki, bir çox konfliktlərin kökündə məhz etimadsızlıq dayanır.

Etimad itirildikdə insanlar artıq tərəfdaşının dediyi hər sözü, hər davranışı fərqli yozmağa başlayırlar. Nəticədə adi bir gecikmə, cavabsız qalan mesaj və ya yorğun görünmək belə böyük mübahisələrin başlanğıcına çevrilə bilir.

Etimad niyə azalır?

Etimad bir anda yaranmadığı kimi, bir anda da itməz. Adətən kiçik, lakin təkrarlanan hadisələr onun zəifləməsinə səbəb olur.

Etimadı sarsıda bilən əsas amillər bunlardır:

Verilən sözlərin yerinə yetirilməməsi;

Gizlilik və məlumatların paylaşılmaması;

Davamlı yalan və ya həqiqətin gizlədilməsi;

Emosional laqeydlik;

Keçmişdə yaşanmış xəyanət və ya aldadılma;

Sosial şəbəkələrdə qeyri-müəyyən davranışlar.

Bəzən isə problem qarşı tərəfdə deyil, insanın öz keçmiş təcrübələrində olur. Uşaqlıqda etibarsız münasibətlər görən və ya əvvəlki münasibətlərində xəyanətlə üzləşən insanlar yeni münasibətlərdə də eyni qorxunu yaşaya bilirlər.

Etimadsızlıq münasibətləri necə dəyişir?

Etimad azaldıqca münasibətin emosional atmosferi də dəyişir. Tərəflər artıq bir-birini dinləməkdən çox müdafiə olunmağa çalışırlar.

Bunun nəticəsində:

Tez-tez mübahisələr yaranır;

Qısqanclıq artır;

Daim nəzarət etmək istəyi meydana çıxır;

Telefon, sosial şəbəkə və şəxsi məkan üzərində münaqişələr başlayır;

İnsanlar hisslərini gizlətməyə başlayırlar;

Emosional yaxınlıq zəifləyir.

Ən təhlükəli məqam isə budur ki, etimadsızlıq insanın düşüncə tərzini dəyişir. O, artıq faktlara deyil, ehtimallara inanmağa başlayır. Bu zaman “Bəlkə məni aldadır?”, “Niyə cavab vermədi?”, “Kimlə danışırdı?” kimi düşüncələr getdikcə daha çox təkrarlanır.

Konfliktlərin görünməyən səbəbi

Bir çox cütlük mübahisə zamanı fərqli mövzular haqqında danışdıqlarını düşünür. Əslində isə onların mübahisəsinin kökündə eyni emosional ehtiyac dayanır: təhlükəsizlik hissi.

Məsələn:

Bir tərəf deyir:

“Telefonuna niyə cavab vermədin?”

Digər tərəf bunu nəzarət kimi qəbul edir və cavab verir:

“Mənə güvənmirsən?”

Əslində isə birinci insanın demək istədiyi belə ola bilər:

“Sənin mənim həyatımda olacağına əmin olmaq istəyirəm.”

Yəni konflikt görünən səbəbdən daha dərin emosional ehtiyacların nəticəsi ola bilər.

Daim şübhələnmək münasibəti qoruyurmu?

Bir çox insan düşünür ki, daim diqqətli olmaq onu xəyanətdən qoruyacaq. Lakin psixologiyada bunun əksi müşahidə olunur.

Daim sorğu-sual etmək, izləmək və nəzarət etmək:

qarşı tərəfdə təzyiq yaradır;

səmimiyyəti azaldır;

gizlətmə davranışını artırır;

münasibətdə emosional məsafə yaradır.

Beləliklə, insan qorxduğu nəticəni əslində özü sürətləndirə bilər.

Etimadı yenidən qurmaq mümkündürmü?

Bəli, lakin bunun üçün hər iki tərəfin istəyi vacibdir. Etimad yalnız “Bağışla” sözü ilə geri qayıtmır. O, ardıcıl davranışlarla yenidən formalaşır.

Bunun üçün:

Açıq və dürüst ünsiyyət qurmaq;

Hissləri ittiham etmədən ifadə etmək;

Verilən sözlərə əməl etmək;

Qarşı tərəfi dinləməyi öyrənmək;

Şəxsi sərhədlərə hörmət etmək;

Keçmiş səhvləri daim gündəmə gətirməmək vacibdir.

Etimadın bərpası zaman tələb edir. Tələsdirmək və ya qarşı tərəfdən dərhal əvvəlki kimi davranmasını gözləmək vəziyyəti daha da çətinləşdirə bilər.

Psixoloq dəstəyi nə zaman lazımdır?

Əgər eyni mövzu ətrafında mübahisələr davamlı təkrarlanırsa, tərəflər bir-birini dinləyə bilmirsə, qısqanclıq və şübhə gündəlik həyata təsir edirsə, bu zaman mütəxəssis dəstəyi faydalı ola bilər.

Psixoloq yalnız problemi həll etmir. O, tərəflərə bir-birini daha düzgün anlamağı, emosiyalarını sağlam şəkildə ifadə etməyi və münasibətdə təhlükəsizlik hissini yenidən qurmağı öyrədir.

Sağlam münasibətin əsasında mükəmməllik deyil, etimad dayanır. İnsan sevdiyi şəxsin heç vaxt səhv etməyəcəyinə deyil, çətinliklər zamanı onunla dürüst davranacağına inanmaq istəyir. Etimad olduqda konfliktlər münasibəti dağıdan deyil, inkişaf etdirən təcrübəyə çevrilə bilər. Lakin şübhə və gizlilik münasibətin əsas dilinə çevrildikdə, sevgi belə zamanla öz gücünü itirə bilər.

Unutmayaq ki, münasibəti qoruyan nə daimi nəzarət, nə də qorxu deyil. Onu yaşadan qarşılıqlı etibar, səmimiyyət və bir-birini anlamaq istəyidir.

İlahə Atəş