Qarın ağrısı insanların gündəlik həyatda ən çox qarşılaşdığı şikayətlərdən biridir. Bəzən bu ağrı sadəcə həddindən artıq yemək, köp və ya həzm pozğunluğu ilə əlaqəli olur və qısa müddətdə öz-özünə keçir. Lakin bəzi hallarda qarın ağrısı mədə-bağırsaq sistemi, öd kisəsi, böyrəklər, sidik yolları və digər orqanlarla bağlı problemlərin əlaməti ola bilər.

Terapevt və ailə həkimi Nərminə Abbasovanın sözlərinə görə, qarın ağrısına qiymət verərkən yalnız ağrının olub-olmaması deyil, onun harada hiss edilməsi, nə qədər davam etməsi, hansı hallarda artması və əlavə əlamətlərlə müşayiət olunması da nəzərə alınmalıdır.

Qarın boşluğunda bir çox orqan yerləşdiyi üçün ağrının səbəbi hər zaman ilk baxışdan müəyyən edilmir. Buna görə də təkrarlanan, güclənən və ya digər şikayətlərlə birlikdə müşahidə olunan ağrılar diqqətdən kənarda saxlanılmamalıdır.

Qarın ağrısının səbəbləri müxtəlif ola bilər

Qarın ağrısı bəzən sadə və müvəqqəti səbəblərdən yaranır. Məsələn, normadan artıq yemək, çox yağlı və ağır qidalar qəbul etmək, qazlı içkilər içmək, qidalanma rejiminin pozulması və bağırsaqlarda qaz toplanması qarında narahatlıq və ağrıya səbəb ola bilər.

Qəbizlik də qarın ağrısının geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Bağırsaq hərəkətlərinin ləngiməsi qarında gərginlik, köp, ağırlıq hissi və sancı ilə müşayiət oluna bilər.

Bəzi insanlarda isə qarın ağrısı müəyyən qidalara qarşı həssaslıqla bağlı olur. Süd və süd məhsullarına dözümsüzlük, bəzi qidaların həzm edilməsində çətinlik və ya qida allergiyası qarında köp, gurultu, sancı və ishal yarada bilər.

Ağrının yeri nəyi göstərə bilər?

Qarın ağrısının hiss olunduğu nahiyə həkim üçün vacib məlumatlardan biridir. Lakin yalnız ağrının yerinə əsasən dəqiq diaqnoz qoymaq mümkün deyil.

Qarnın yuxarı hissəsində hiss edilən ağrı mədə və onikibarmaq bağırsaqla bağlı problemlər, qastrit, reflü və ya həzm pozğunluğu ilə əlaqəli ola bilər. Bu ağrı bəzən yeməkdən sonra artır, ürəkbulanma, gəyirmə, yanğı və mədədə ağırlıq hissi ilə müşayiət olunur.

Sağ qabırğaaltı nahiyədə yaranan ağrı öd kisəsi və öd yolları ilə bağlı problemlərdə müşahidə oluna bilər. Xüsusilə yağlı yeməklərdən sonra yaranan və ya güclənən ağrı, ürəkbulanma və ağızda acılıq hissi olduqda həkim müayinəsi vacibdir.

Qarnın aşağı hissəsində hiss edilən ağrı bağırsaq problemləri, sidik yolları xəstəlikləri və bəzi hallarda qadınlarda ginekoloji səbəblərlə əlaqəli ola bilər.

Sağ aşağı qarın nahiyəsində başlayan və getdikcə güclənən ağrı isə appendisit kimi təcili qiymətləndirilməsi lazım olan hallarda rast gəlinə bilər. Belə ağrı ürəkbulanma, qusma, iştahasızlıq və hərarətin yüksəlməsi ilə müşayiət oluna bilər.

Qarın ağrısı həzm sistemi ilə bağlı ola bilər

Mədə-bağırsaq sistemi ilə əlaqəli problemlər qarın ağrısının ən çox rast gəlinən səbəblərindəndir. Qastrit, mədə xorası, reflü, bağırsaq infeksiyaları, qəbizlik və qıcıqlanmış bağırsaq sindromu müxtəlif xarakterli ağrılara səbəb ola bilər.

Bağırsaq infeksiyalarında qarın ağrısı ilə yanaşı ishal, ürəkbulanma, qusma, halsızlıq və bəzən hərarət də müşahidə olunur. Bu zaman xüsusilə maye itkisinə diqqət yetirmək lazımdır.

Qəbizlik zamanı ağrı daha çox qarında doluluq, gərginlik və köp hissi ilə birlikdə olur. Qidalanmada lifin az olması, kifayət qədər su içməmək, hərəkətsizlik və bəzi dərmanların qəbulu qəbizliyin yaranmasına təsir göstərə bilər.

Qarın ağrısı sidik yolları və böyrəklərlə də əlaqəli ola bilər

Bəzi hallarda qarın ağrısının səbəbi sidik yolları infeksiyası və ya böyrəklərlə bağlı problem ola bilər. Sidiyə gedərkən yanma, tez-tez sidiyə çıxma, sidiyin rəngində və ya qoxusunda dəyişiklik, bel və böyrək nahiyəsində ağrı kimi əlamətlər olduqda həkimə müraciət etmək lazımdır.

Böyrək daşı zamanı ağrı bəzən qəfil başlayır və çox güclü olur. Ağrı beldən qarnın aşağı hissəsinə və qasıq nahiyəsinə yayıla bilər. Belə hallarda özbaşına dərman qəbul etmək əvəzinə tibbi yardım almaq daha məqsədəuyğundur.

Qadınlarda qarın ağrısının fərqli səbəbləri

Qadınlarda qarının aşağı hissəsində yaranan ağrı bəzi hallarda menstruasiya dövrü ilə əlaqəli olur. Aybaşı zamanı uşaqlığın yığılması nəticəsində qarnın aşağı hissəsində sancı və ağrı yarana bilər.

Lakin ağrı hər ay çox güclü olur, gündəlik fəaliyyətə maneə yaradır və ya əvvəlkindən fərqli xarakter alırsa, ginekoloq müayinəsi vacibdir. Yumurtalıq kistaları, endometrioz, iltihabi proseslər və digər ginekoloji problemlər də qarın ağrısına səbəb ola bilər.

Hamiləlik ehtimalı olan qadınlarda qarın ağrısı xüsusilə diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Ağrı qanaxma, başgicəllənmə və ya halsızlıqla müşayiət olunarsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.

Stress də qarın ağrısı yarada bilər

Emosional gərginlik, uzunmüddətli stress və narahatlıq həzm sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər. Bəzi insanlarda stress zamanı qarında sancı, köp, ürəkbulanma, ishal və ya qəbizlik yaranır.

Bağırsaq və sinir sistemi bir-biri ilə sıx əlaqəli olduğundan psixoloji gərginlik bəzən fiziki əlamətlər şəklində özünü göstərə bilər. Bununla belə, qarın ağrısını yalnız stresslə əlaqələndirmək və digər mümkün səbəbləri nəzərə almamaq düzgün deyil.

Hansı hallarda təcili həkimə müraciət edilməlidir?

Qarın ağrısı qəfil başlayırsa, çox güclüdürsə və ya getdikcə artırsa, mütləq tibbi qiymətləndirmə aparılmalıdır.

Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir:

Ağrı çox güclüdür və ya getdikcə artır;

Qarın sərtləşib və toxunanda güclü ağrı verir;

Ağrı yüksək hərarətlə müşayiət olunur;

Davamlı qusma və ya maye qəbul edə bilməmə müşahidə edilir;

Nəcisdə və ya qusmada qan görünür;

Qarında nəzərəçarpacaq şişkinlik yaranır;

Ağrı huş bulanıqlığı, güclü halsızlıq və ya başgicəllənmə ilə birlikdə olur;

Hamiləlik ehtimalı fonunda qarın ağrısı və qanaxma yaranır;

Ağrı bir neçə gün davam edir və ya tez-tez təkrarlanır.

Özbaşına dərman qəbul etmək düzgün yanaşmadırmı?

Qarın ağrısı zamanı səbəb dəqiqləşmədən müxtəlif ağrıkəsicilər və digər dərmanlar qəbul etmək düzgün deyil. Bəzi dərmanlar xəstəliyin əlamətlərini müvəqqəti gizlədə və həkimin düzgün qiymətləndirməsini çətinləşdirə bilər.

Xüsusilə güclü və səbəbi bilinməyən qarın ağrısında dərman qəbul etməklə vaxt itirmək əvəzinə həkim müayinəsinə müraciət etmək daha təhlükəsizdir.

Yüngül və qısa müddətli ağrılarda isə kifayət qədər su içmək, ağır və yağlı qidalardan müvəqqəti uzaq durmaq, qidalanmanı yüngülləşdirmək və vəziyyəti müşahidə etmək faydalı ola bilər.

Qarın ağrısını diqqətsiz buraxmayın

Qarın ağrısı hər zaman ciddi xəstəliyin əlaməti olmasa da, onun səbəbini yalnız ağrının gücünə əsasən müəyyən etmək mümkün deyil. Bəzən yüngül başlayan ağrı tibbi müdaxilə tələb edən vəziyyətlə əlaqəli ola bilər.

Ağrının yeri, davametmə müddəti, xarakteri və əlavə əlamətlər düzgün qiymətləndirmə üçün mühüm məlumatdır. Təkrarlanan, uzun müddət davam edən və ya gündəlik həyata mane olan qarın ağrılarında ailə həkiminə müraciət etmək, lazım gəldikdə isə müvafiq mütəxəssis tərəfindən müayinə olunmaq vacibdir.

Unutmayaq ki, vaxtında aparılan müayinə bir çox problemin erkən aşkar edilməsinə və daha ciddi fəsadların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi