Smartfonlar, sosial şəbəkələr, mesajlaşma tətbiqləri və onlayn platformalar gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu texnologiyalar ailə üzvləri arasında ünsiyyəti asanlaşdırır, uzaqda olan insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, məlumat və xəbərləri saniyələr ərzində paylaşmağa imkan verir. Lakin rəqəmsal rahatlığın ailə münasibətlərinə başqa tərəfdən təsiri də var.

Eyni evdə yaşayan insanlar bəzən gün ərzində bir-biri ilə bir neçə cümlə belə danışmadan saatlarla telefon qarşısında qala bilirlər. Ailə süfrəsində hər kəsin əlində telefon olur, valideyn uşağın danışdıqlarından çox sosial şəbəkədəki bildirişlərə diqqət yetirir, həyat yoldaşları isə eyni otaqda olsalar da, virtual dünyada ayrı-ayrı həyat yaşayırlar.

Belə vəziyyətdə əsas məsələ texnologiyadan tamamilə uzaqlaşmaq deyil. Əsas məsələ rəqəmsal vasitələrin ailə münasibətlərini idarə etməsinə imkan verməməkdir.

Telefon ailə üzvlərinin arasında görünməz divara çevrilməməlidir

Ailə daxilində emosional yaxınlığın əsas şərtlərindən biri bir-birinə diqqət ayırmaqdır. İnsan danışarkən qarşı tərəfin telefonuna baxması, mesaj yazması və ya sosial şəbəkəni izləməsi onda “məni dinləmir” hissi yarada bilər.

Xüsusilə uşaqlar üçün valideynin diqqəti böyük əhəmiyyət daşıyır. Uşaq danışarkən valideynin daim telefona baxması zamanla onun özünü ikinci planda hiss etməsinə səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən ailədə müəyyən “telefonsuz vaxtlar” yaratmaq faydalıdır. Məsələn, axşam yeməyi zamanı, ailə söhbətində və ya yatmazdan əvvəl telefonlardan istifadəni məhdudlaşdırmaq ailə üzvlərinin bir-birinə daha çox diqqət ayırmasına imkan yarada bilər.

Bir evdə olmaq hələ birlikdə olmaq demək deyil

Müasir ailələrdə ən böyük problemlərdən biri fiziki yaxınlığın emosional yaxınlıqla qarışdırılmasıdır. Valideyn və uşaq eyni evdədir, həyat yoldaşları eyni otaqdadır, amma hər kəs öz ekranına qapanıb.

Halbuki ailə bağları yalnız eyni məkanda olmaqla möhkəmlənmir. Birlikdə söhbət etmək, günün necə keçdiyini soruşmaq, bir film izləmək, gəzməyə çıxmaq, yemək hazırlamaq və ya sadəcə bir fincan çay ətrafında danışmaq münasibətlərin emosional tərəfini gücləndirir.

Bəzən ailə münasibətlərini yaxşılaşdırmaq üçün böyük planlara ehtiyac yoxdur. Gündə 20-30 dəqiqəlik səmimi söhbət belə ailə üzvləri arasında bağlılığı qorumağa kömək edə bilər.

Sosial şəbəkələr ailə həyatının ölçü vahidinə çevrilməməlidir

Sosial şəbəkələrdə insanlar çox vaxt həyatlarının ən xoşbəxt, ən maraqlı və ən uğurlu anlarını paylaşırlar. Başqasının ideal görünən ailə həyatını izləmək isə insanda öz münasibətlərindən narazılıq yarada bilər.

“Onlar daim birlikdədir”, “onların ailəsində heç bir problem yoxdur”, “hamı həyat yoldaşından belə diqqət görür” kimi düşüncələr real həyatla virtual görüntünü müqayisə etməkdən yaranır.

Unutmaq olmaz ki, sosial şəbəkədə görünən həyat bütöv həyat deyil. Hər ailənin öz çətinlikləri, fikir ayrılıqları və həll etməli olduğu problemlər var. Buna görə ailə münasibətlərini başqalarının paylaşdığı görüntülərlə müqayisə etmək əvəzinə, ailənin öz ehtiyaclarına və dəyərlərinə diqqət yetirmək daha sağlam yanaşmadır.

Uşaqlar üçün rəqəmsal qaydalar valideynlərdən başlamalıdır

Valideyn uşağından telefondan az istifadə etməsini tələb edirsə, özü də buna əməl etməlidir. Əks halda verilən qayda uşaq üçün inandırıcı görünməyəcək.

“Telefonu kənara qoy” deməklə yanaşı, valideyn özü də ailə söhbəti zamanı telefonunu kənara qoya bilməlidir. Uşaqlar çox vaxt deyilənlərdən daha çox gördüklərini təkrarlayırlar.

Ailədə ekran vaxtı ilə bağlı qaydalar birlikdə müəyyən edilə bilər. Məsələn, müəyyən saatlarda telefon və planşetlərdən istifadə edilməməsi, yatmazdan əvvəl ekran qarşısında vaxtın məhdudlaşdırılması və həftəsonunun bir hissəsinin texnologiyasız keçirilməsi ailə daxilində balans yaratmağa kömək edə bilər.

Texnologiyanı ailəni uzaqlaşdıran deyil, yaxınlaşdıran vasitəyə çevirmək mümkündür

Rəqəmsal texnologiyaların yalnız mənfi tərəflərindən danışmaq da doğru deyil. Əksinə, düzgün istifadə edildikdə texnologiya ailə münasibətlərini gücləndirə bilər.

Uzaqda yaşayan ailə üzvləri videozəng vasitəsilə bir-birini görə, ailə şəkilləri və xatirələr rəqəmsal albomlarda toplanaraq paylaşa, birlikdə onlayn fəaliyyətlər həyata keçirilə bilər. Xaricdə yaşayan övladla mütəmadi videozəng etmək və ya başqa şəhərdə yaşayan nənə-baba ilə əlaqəni qorumaq rəqəmsal imkanların ailəyə verdiyi üstünlüklərdəndir.

Burada əsas məsələ texnologiyanın özündə deyil, ondan necə istifadə edilməsindədir.

Ailə daxilində rəqəmsal sərhədlər də olmalıdır

Ailə üzvlərinin bir-birinə hörmət etməsi rəqəmsal məkanda da davam etməlidir. Həyat yoldaşının telefonunu icazəsiz yoxlamaq, şəxsi yazışmaları oxumaq, ailə daxilində baş verən hər hadisəni sosial şəbəkədə paylaşmaq münasibətlərdə etimadı zədələyə bilər.

Xüsusilə uşaqların foto və videolarının paylaşılması zamanı onların şəxsi məkanına və təhlükəsizliyinə də diqqət yetirmək vacibdir.

Ailə yaxınlığı o demək deyil ki, hər kəs bir-birinin bütün rəqəmsal hesablarına və şəxsi yazışmalarına çıxış əldə etməlidir. Sağlam münasibətin əsasını nəzarət deyil, etibar təşkil edir.

“Ekransız ailə vaxtı” ənənəyə çevrilə bilər

Ailə bağlarını qorumağın ən sadə yollarından biri müəyyən vaxtı yalnız ailəyə ayırmaqdır. Bu, həftədə bir dəfə birlikdə gəzinti, film gecəsi, stolüstü oyun, ailə yeməyi və ya sadəcə söhbət saatı ola bilər.

Əsas məqsəd fəaliyyətin nə olduğu deyil, həmin vaxt ərzində ailə üzvlərinin bir-birinə həqiqətən diqqət ayırmasıdır.

Çünki ailə münasibətlərində ən qiymətli resurslardan biri vaxtdır. İnsan sevdiyi şəxslərə vaxt ayırdıqca onlara dəyər verdiyini də göstərir.

Rəqəmsal dövrdə əsas ehtiyac yenə də dəyişməyib

Texnologiya dəyişir, ünsiyyət vasitələri dəyişir, insanların gündəlik həyat ritmi dəyişir. Lakin ailə daxilində sevgi, diqqət, güvən, hörmət və dinlənilmək ehtiyacı dəyişmir.

Telefonlar ailənin həyatını asanlaşdıra bilər, amma ailə münasibətlərini özü qura bilməz. Bunun üçün insanların bir-birinə ayırdığı vaxt, göstərdiyi diqqət və qurduğu real ünsiyyət lazımdır.

Rəqəmsal dövrdə ailə bağlarını qorumağın yolu texnologiyadan imtina etmək deyil. Əsas məsələ ekranla insan arasında düzgün sərhəd yaratmaq və ailə üzvlərinin bir-birini ekranlardan daha vacib hiss etməsini təmin etməkdir.

Hazırladı: İlahə Atəş