O danışmır…

Amma bu, onun deyəcək heç nəyi olmadığı anlamına gəlmir.

Bəzən bir uşaq var ki, otaqda oturur, səssizdir.

Oyuncağa toxunur, amma oyun qurmur.

Sən ona sual verirsən — o isə cavab vermir.

Valideyn isə susqunluğun içində minlərlə səs eşidir:

“Niyə danışmır?”

“Məndənmi nəsə səhv getdi?”

“Bu normaldır, yoxsa yox?”

Uşağın susqunluğu çox vaxt sadəcə “danışmamaq” deyil.

Bu, anlaşılmağı gözləyən bir siqnaldır.

Susqunluq: boşluq deyil, gizli ünsiyyətdir

Biz çox vaxt nitqi yalnız sözlərlə ölçürük.

Amma uşaq üçün ünsiyyət bundan daha genişdir.

O:

✓ baxışı ilə danışır

✓ hərəkəti ilə etiraz edir

✓ susqunluğu ilə qorunur.

Yəni uşaq susanda belə, o ünsiyyətdən çıxmır — sadəcə ünsiyyət formasını dəyişir.

Burada əsas sual dəyişir:

👉 “Uşaq niyə danışmır?” yox,

👉 “Uşaq bizə nə deməyə çalışır?”

 Beyin və nitq: görünməyən əməkdaşlıq

Nitq sadə bir bacarıq deyil.

Bu, beynin bir neçə sisteminin eyni anda işləməsidir:

* eşitmə və qavrama

* yaddaş

* diqqət

* motor planlama

* emosional tənzimləmə

Bu sistemlərdən biri belə zəif işlədikdə, nəticə nitqdə özünü göstərə bilər.

Bəzən uşaq danışmır, çünki:

* o eşidir, amma emal etməkdə çətinlik çəkir

* anlayır, amma ifadə edə bilmir

* demək istəyir, amma motor olaraq təşkil edə bilmir.

Yəni susqunluq bəzən bacarıqsızlıq yox, sistemlərin yetkinləşməməsidir.

Qorxu: görünməyən maneə

Elə uşaqlar var ki, evdə danışır, amma başqa mühitdə susur.

Bu uşaqlar:

* baxır, amma cavab vermir

* eşidir, amma reaksiya göstərmir

* bilir, amma demir.

Burada problem nitq deyil — təhlükəsizlik hissidir.

Uşaq düşünür:

“Səhv etsəm?”

“Məni başa düşməsələr?”

“Məni düzəldərlərsə?”

Bu tip susqunluq çox vaxt selektiv mutizmə yaxın davranış modelidir və incə yanaşma tələb edir.

Travma: sözə çevrilməyən hisslər

Bəzən uşaq danışmır, çünki içində olanları sözə çevirə bilmir.

Travma həmişə böyük hadisə deyil.

Bəzən:

* davamlı gərgin mühit

* emosional soyuqluq

* diqqətsizlik

* tez-tez danlanma

uşaqda daxili bağlanma yaradır.

Bu zaman uşaq:

✓ ya aqressivləşir

✓ ya da iç dünyasına çəkilir

və nəticədə nitq geri plana keçir.

Çünki uşaq üçün əsas ehtiyac artıq ünsiyyət yox, özünü qorumaq olur.

Zaman faktoru: gözləmək, amma necə?

Bəli, bəzi uşaqlara sadəcə zaman lazımdır.

Amma ən böyük səhv budur:

👉 “Gözləyək, özü keçər.”

Zaman özü möcüzə yaratmır.

Zaman yalnız doğru yanaşma ilə birlikdə işləyir.

Əgər uşaq:

✓ sosial ünsiyyətdən qaçırsa

✓ jest və mimikadan az istifadə edirsə

✓ passivdirsə

bu zaman sadəcə gözləmək,

problemin dərinləşməsinə səbəb ola bilər.

Susqunluğun “siqnal” olduğu anlar

Valideynlər üçün ən çətin hissə — nə vaxt gözləmək, nə vaxt müdaxilə etmək sualıdır.

Aşağıdakı hallarda susqunluq artıq siqnal hesab olunur:

✓ 2 yaşda aktiv söz ehtiyatının olmaması

✓ 2.5–3 yaşda cümlə qurulmaması

✓ ad çağırışına zəif reaksiya

✓ göz kontaktından qaçma

✓ sosial marağın azlığı

✓ geriləmə (əvvəl dediyi sözləri itirmə)

Bu hallarda gecikmək, problemi daha da mürəkkəbləşdirə bilər.

Valideynə fərqli bir baxış

Valideyn çox vaxt uşağın yerinə danışır.

Çünki onu başa düşür.

Amma bu “anlama” bəzən uşağın inkişafına mane olur.

Çünki uşaq öyrənir:

“Mən deməsəm də, məni başa düşürlər.”

Burada balans vacibdir:

* uşağı tək buraxmamaq

* amma onun yerinə də danışmamaq

Nəticə: susqunluq bir boşluq deyil

Uşağın susqunluğu səssizlik deyil.

Bu, sadəcə başqa bir dildə danışmaqdır.

Bəzən bu dil:

✓ qorxudur

✓ bəzən travmadır

✓ bəzən isə sadəcə yetişmə prosesidir.

Amma hər halda, bu dil eşidilmək istəyir.

Əsas məsələ uşağı danışdırmaq deyil,

👉 onu anlamaqdır.

Çünki anlaşılan uşaq, gec-tez danışmağa başlayır.

Gülçöhrə Həsənova

Defektoloq-loqoped, surdopedaqoq

GULYA MMC-nin təsisçi rəhbəri