Qadınlarda təbii qocalma prosesi olan menopoz xəstəlik deyil, menstruasiya kəsildiyi zaman həyatın yeni mərhələsidir. Başqa sözlə, qadınların həyatında hormon balansındakı dəyişikliklər səbəbiylə məhsuldarlığın sona çatdığı dövrdür.
Ümumiyyətlə, menopoz nədir, menopozdan əvvəl hansı əlamətlər var?
Xanım oxucularının bu kimi sualları ilə bağlı terapevt, ailə həkimi Nərminə Abbasova danışdı.
Nərminə xanım bildirdi ki, menopoz menstrual dövrlərin bitdiyi və qadınların hormonal dəyişikliklərlə üzləşdiyi bir mərhələdir. Başqa sözlə, hormonal tarazlığın dəyişməsi səbəbindən məhsuldarlığın bitdiyi dövrdür. Bir qadına menopoz diaqnozu qoyulması üçün 12 ay müddətsiz keçməsi lazımdır:
“Menopoz zamanı estrogen və progesteron kimi qadın hormonlarının istehsalı azalır. Yumurtalıqların funksiyası yavaşlayır və yumurtlama artıq müntəzəm olaraq baş vermir. Menstruasiya qeyri-müntəzəm olur və nəticədə tamamilə dayanır. Bununla belə, qadınlar menopoz zamanı cinsi əlaqəyə maraqlarını itirmirlər. Əksinə, bir çox qadın hamiləlik riskinin olmaması səbəbindən bu mövzuda daha yaxşı hiss edir”.
Həkim deyir ki, menopozun orta yaşı 48-50 arasındadır, lakin bu, müxtəlif populyasiyalar arasında dəyişə bilər. Onun sözlərinə görə, zəif qidalanan, çəkisi az olan, vegeterian, histerektomiya keçirmiş, uşaqlıqdaxili böyümə məhdudiyyəti yaşayan və ya yüksək dağlıq ərazilərdə yaşayan qadınlar daha erkən menopoz keçirə bilərlər:
“Həmçinin, siqaret çəkən qadınlar menopoza daha tez girirlər. Gözlənilən ömür uzunluğunun artması ilə qadınların menopozda keçirdikləri vaxt da uzanır. İnkişaf etmiş ölkələrdə qadının həyatının üçdə biri menopoz mərhələsində keçir. Bəzən pasientlərimiz maraqlı görünsə də belə bir sual verirlər ki, miyə qadınlarda menstruasiya olur? Elə burdan da xanım oxucularınızın diqqətinə çatdırım ki, aylıq menstrual dövrlər hamiləliyə hazırlaşan kompleks bədən funksiyalarının nəticəsidir. Beyin və yumurtalıqların ifraz etdiyi hormonlar yumurtanın inkişafına təkan verir. Bu hormonlar həm də yumurtlamaya səbəb olur, bu yumurtanın inkişaf etdiyi follikuldan, yəni kisədən ayrılmasıdır. Bu hormonlar hesabına uşaqlığın daxili qişası hamiləliyə hazırlıq zamanı qalınlaşır. Hamiləlik baş verməzsə, bu astar menstrual qan kimi tökülür. Qadınlar yaşlandıqca onların yumurtalıqları da yaşlanır və təxminən 40 yaşda yumurtalıqlar beyindən gələn hormonal siqnallara daha az reaksiya verir və daha az estrogen istehsal edir. Menstrual dövrlər nizamsız olur və menopozdan əvvəl bu dövrdə estrogen səviyyəsi sürətlə aşağı düşür. Nəhayət, yumurtalıqlarda yumurta inkişafı və estrogen istehsalının dayandırılması ilə menstruasiya dayandırılır və menopoz başlayır. Əgər menstruasiya altı aydan çox gecikirsə, diaqnozu təsdiqləmək üçün qanda estrogen və ovulyasiyanı stimullaşdıran hormonun səviyyəsi ölçülməlidir. Perimenopoza gəlincə, bu, normal menstruasiyadan menopauza keçid dövrünə aiddir. Perimenopoz zamanı yumurtalıqlardakı yumurtaların sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalır və ovulyasiya daha az olur”.
Ailə həkimi menopozun simptomlarından da bəhs etdi. Onun sözlərinə görə, menopozun ən tipik simptomu isti flaşlardır. Bunlar başda, boyunda və sinədə qəfil qızartı və istilik, ardınca isə həddindən artıq tərləmədir:
“Bu simptomlar adətən 1-2 il davam edir, lakin qadınların 25%-də beş ildən çox davam edə bilir. Dəqiq səbəbi bilinməsə də, əsas faktorun estrogen hormonunun səviyyəsinin azalması olduğuna inanılır. Vagina və sidik yollarını örtən epitel təbəqəsi incələnir və elastikliyini itirir. Vaginal quruluq da ümumi simptomlardan biridir. Menopoz zamanı psixi sağlamlıq problemlərinin artdığına dair ümumi bir inanca baxmayaraq, araşdırmalar bunu dəstəkləmir. Menopoz zamanı depressiyanın daha tez-tez baş verməsi fikri də artıq qəbul edilmir. Ancaq isti flaşlar səbəbiylə xəstələrdə yuxu keyfiyyəti və nəticədə gündəlik həyat keyfiyyətinin azalması müşahidə edilə bilər.
Qeyd edim ki, simptomlar, o cümlədən menstruasiya dəyişiklikləri qadından qadına dəyişir. Perimenopoz zamanı tez-tez rast gəlinir və menstruasiyanın bir neçə ay dayanması gözlənilir. Menstrual dövrlər bir ay ərzində atlana və geri dönə bilər və bu, bir neçə dəfə baş verə bilər”.
Menopoz zamanı ağrı simptomlarına gəlincə, həkim deyir ki, menopozun özü ağrıya səbəb olmasa da, menopoza girən qadınlarda və postmenopozal qadınlarda xroniki ağrılar güclənir:
“Onu da deyim ki, menopozdan sonra bəzi xəstəliklərin riski artır. Məsələn, ürək-damar xəstəlikləri, osteoporoz, döş xərçəngi, sidik problemləri, cinsi disfunksiya, çəki artımı. Qeyd edim ki, menopoz zamanı maddələr mübadiləsi yavaşladığı üçün çəki artımı daha tez-tez baş verir. Sağlam pəhriz müntəzəm məşqlə birlikdə çəki idarə etməyə kömək edə bilər”.
