Ailə münasibətlərinin sonlanması yalnız iki insanın ayrılığı deyil, eyni zamanda uşağın emosional dünyasında ciddi dəyişiklik yaradan həssas bir prosesdir. Boşanma zamanı ən çox təsirlənən tərəflərdən biri məhz uşaqlardır. Valideynlər arasındakı konfliktlər, qeyri-müəyyənlik, yaşayış mühitinin dəyişməsi və emosional gərginlik uşağın psixoloji vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Lakin düzgün yanaşma ilə bu prosesin uşağa mənfi təsirlərini minimuma endirmək mümkündür.
Uşaq boşanmanı necə qəbul edir?
Uşaqlar yaş dövrünə uyğun olaraq boşanmanı fərqli şəkildə dərk edirlər. Kiçik yaşlı uşaqlar çox zaman özlərini günahkar hesab edə bilir, məktəb yaşlı uşaqlarda aqressiya, qapanma və ya davranış dəyişiklikləri müşahidə olunur. Yeniyetmələr isə valideynlərə qarşı etiraz, emosional uzaqlaşma və güvən problemləri yaşaya bilirlər.
Ən vacib məqam odur ki, uşaq özünü təhlükəsiz və sevilən hiss etsin.
Valideynlərin ən böyük səhvi: uşağı konfliktin mərkəzinə çevirmək
Boşanma zamanı valideynlərin etdiyi ən təhlükəli davranışlardan biri uşağı tərəf seçməyə məcbur etməkdir. “Anan belə etdi”, “atan bizi tərk etdi” kimi ifadələr uşağın daxili konflikt yaşamasına səbəb olur. Uşaq hər iki valideyni sevdiyi üçün bu cür münasibət onda günahkarlıq, qorxu və emosional travma yarada bilər.
Uşağın yanında qarşı tərəfi alçaltmaq və ya mübahisə etmək onun psixoloji təhlükəsizlik hissini zəiflədir.
Uşağın psixologiyasını qorumaq üçün vacib addımlar
1) Uşaqla açıq və sakit danışın
Boşanma qərarı uşağa uyğun dillə izah edilməlidir. Ona yaşına uyğun şəkildə başa salınmalıdır ki, bu qərar valideynlərin münasibəti ilə bağlıdır və uşağın heç bir günahı yoxdur.
2) Hər iki valideynlə əlaqəni qoruyun
Əgər təhlükəli vəziyyət yoxdursa, uşağın həm ana, həm də ata ilə münasibəti davam etməlidir. Bu, uşağın emosional balansı üçün çox vacibdir.
3) Gündəlik rejimi mümkün qədər dəyişməyin
Məktəb, dostlar, hobbilər və gündəlik vərdişlərin qorunması uşağa sabitlik hissi verir.
4) Uşağın emosiyalarını qəbul edin
Bəzi uşaqlar ağlayır, bəziləri əsəbi olur, digərləri isə susqunlaşır. “Ağlama”, “güclü ol” demək əvəzinə onun hisslərini dinləmək və qəbul etmək daha sağlam yanaşmadır.
5) Peşəkar dəstəkdən çəkinməyin
Bəzi hallarda uşaq yaşadığı emosional yükü təkbaşına ifadə edə bilmir. Psixoloq dəstəyi uşağın hisslərini sağlam şəkildə emal etməsinə kömək edə bilər.
Boşanmış valideynlərin unutmamalı olduğu həqiqət
Valideynlər həyat yoldaşı olmaqdan ayrıla bilərlər, lakin onlar ömür boyu uşaqlarının valideyni olaraq qalırlar. Uşağın sağlam psixoloji inkişafı üçün ən vacib ehtiyac valideynlər arasında qarşılıqlı hörmət və təhlükəsiz emosional mühitdir.
Boşanmanın uşağın gələcəyində travmaya çevrilib-çevrilməməsi çox vaxt valideynlərin bu prosesi necə idarə etməsindən asılı olur.
Ülkər Zülfüqarova
Psixoloq və mediator
