İnsan orqanizminin əsas enerji mənbələrindən biri qlükozadır. Xalq arasında “qan şəkəri” kimi tanınan qlükoza beynin, sinir sisteminin və digər həyati vacib orqanların normal fəaliyyəti üçün zəruridir. Qanda şəkərin normadan aşağı düşməsi isə hipoqlikemiya adlanır və vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.
Hipoqlikemiya nədir?
Hipoqlikemiya qanda qlükoza səviyyəsinin normal göstəricilərdən aşağı düşməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Adətən qan şəkərinin 70 mq/dl (3,9 mmol/l) və ya daha aşağı olması hipoqlikemiya hesab edilir.
Bu vəziyyət ən çox şəkərli diabet xəstələrində müşahidə olunsa da, diabeti olmayan insanlarda da müəyyən səbəblərdən yarana bilər.
Hipoqlikemiyanın səbəbləri
Qan şəkərinin aşağı düşməsinə müxtəlif amillər səbəb ola bilər:
Şəkərli diabet zamanı insulin və ya şəkərsalıcı dərmanların normadan artıq qəbulu;
Uzun müddət ac qalmaq və ya qidalanmanı gecikdirmək;
Həddindən artıq fiziki aktivlik;
Alkoqol qəbulu;
Qaraciyər və böyrək xəstəlikləri;
Hormonal pozğunluqlar;
Bəzi nadir endokrin xəstəliklər.
Xüsusilə diabet xəstələri dərman dozasını dəyişdirərkən və ya qidalanma rejimini pozduqda risk artır.
Hipoqlikemiyanın əlamətləri
Orqanizm qan şəkərinin düşməsinə müxtəlif siqnallarla reaksiya verir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
Güclü aclıq hissi;
Əllərdə titrəmə;
Soyuq tərləmə;
Ürəkdöyünmənin artması;
Başgicəllənmə;
Halsızlıq və yorğunluq;
Əsəbilik və narahatlıq;
Görmənin bulanıqlaşması;
Diqqətin və yaddaşın zəifləməsi.
Qan şəkəri daha da aşağı düşərsə:
Şüur bulanıqlığı;
Nitq pozğunluğu;
Qıcolma;
Huşun itirilməsi kimi ağır hallar yarana bilər.
Hipoqlikemiya zamanı nə etmək lazımdır?
Əgər insan ayıqdırsa və udma qabiliyyəti pozulmayıbsa, sürətli təsir göstərən karbohidrat qəbul edilməlidir:
3-4 ədəd qlükoza tableti;
1 stəkan meyvə şirəsi;
1 xörək qaşığı şəkər və ya bal;
Şəkərli içki.
15 dəqiqə sonra qan şəkəri yenidən yoxlanılmalı və vəziyyət qiymətləndirilməlidir. Əlamətlər davam edərsə, əlavə karbohidrat qəbuluna ehtiyac yarana bilər.
Əgər insan huşunu itiribsə, ağızdan heç nə vermək olmaz. Bu zaman təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Hipoqlikemiyanın qarşısını necə almaq olar?
Hipoqlikemiyanın profilaktikası xüsusilə diabet xəstələri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır:
Qidalanma saatlarına riayət etmək;
Dərman və insulin dozalarını həkim təyinatına uyğun qəbul etmək;
Fiziki aktivlikdən əvvəl və sonra qan şəkərinə nəzarət etmək;
Uzun müddət ac qalmamaq;
Yanında həmişə şəkər və ya qlükoza mənbəyi saxlamaq;
Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək.
Hipoqlikemiya ilk baxışdan sadə görünə bilsə də, vaxtında aşkar edilmədikdə həyati təhlükə yarada bilər. Əlamətləri tanımaq, risk faktorlarını bilmək və düzgün müdaxilə etmək ağırlaşmaların qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Xüsusilə şəkərli diabet xəstələri qan şəkərinə müntəzəm nəzarət etməli və həkim tövsiyələrinə əməl etməlidirlər. Erkən tədbir görmək həm sağlamlığın qorunmasına, həm də həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə kömək edir.
Nərminə Abbasova
Terapevt, ailə həkimi
