Bəzən güzgüyə baxarkən və ya əllərinizə diqqət yetirərkən əvvəllər o qədər də nəzərə çarpmayan damarların daha qabarıq və aydın göründüyünü hiss edə bilərsiniz. Xüsusilə bu dəyişiklik qəfil baş verdikdə insanların çoxunda “Görəsən, bu hansısa xəstəliyin əlamətidirmi?” sualı yaranır.

Əslində, damarların görünən olması hər zaman təhlükəli vəziyyət demək deyil. Orqanizmdə baş verən bir sıra fizioloji dəyişikliklər nəticəsində damarlar daha nəzərəçarpan ola bilər. Bununla belə, bəzi hallarda bu dəyişiklik damar sistemi və ya qan dövranı ilə bağlı xəstəliklərin ilk siqnalı da ola bilər. Buna görə hansı halların normal, hansılarının isə həkim müayinəsi tələb etdiyini bilmək vacibdir.

Damarlar niyə daha görünən olur?

Damarların dərinin səthində daha aydın seçilməsinin bir neçə əsas səbəbi var.

Dərialtı piy qatının azalması

Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri arıqlamaqdır. İnsan çəki itirdikcə dərialtı piy qatı nazilir və əvvəllər gizlənən damarlar daha aydın görünməyə başlayır.

Bu vəziyyət xüsusilə:

idmançılarda;

intensiv məşq edən insanlarda;

arıq bədən quruluşuna malik şəxslərdə daha çox müşahidə edilir.

Bu, əksər hallarda tamamilə normal fizioloji dəyişiklik hesab olunur.

Fiziki aktivlik damarları müvəqqəti genişləndirir

İdman zamanı əzələlərin oksigenə olan tələbatı artır. Nəticədə qan dövranı sürətlənir və damarlar genişlənərək daha qabarıq görünür.

Xüsusilə:

ağırlıq qaldırdıqdan sonra;

qaçış və ya velosiped sürmədən sonra;

güc məşqləri zamanı damarların nəzərəçarpacaq dərəcədə görünməsi normal hesab edilir.

Adətən məşqdən bir müddət sonra damarlar əvvəlki vəziyyətinə qayıdır.

İsti hava damarların genişlənməsinə səbəb olur

Yay aylarında və ya yüksək temperatur şəraitində orqanizm özünü soyutmağa çalışır. Bunun üçün damarlar genişlənir və dəriyə daha yaxın yerləşən damarlar daha görünən olur.

Bu səbəbdən isti havalarda:

əl üstündə;

ayaqlarda;

qol nahiyəsində damarlar daha mavi və nəzərəçarpan görünə bilər.

Temperatur normallaşdıqda əksər hallarda bu görüntü də azalır.

Yaş artdıqca damarlar niyə daha çox görünür?

İllər keçdikcə dərinin kollagen və elastin lifləri azalır. Dəri nazikləşir və elastikliyini qismən itirir. Bunun nəticəsində əvvəllər görünməyən damarlar xüsusilə:

əl üstündə;

ön qolda;

ayaqlarda daha aydın seçilməyə başlayır.

Bu dəyişiklik yaşlanmanın təbii prosesinin bir hissəsi hesab olunur.

Hormonal dəyişikliklərin təsiri

Hormonal balans damar divarlarının tonusuna birbaşa təsir göstərir.

Aşağıdakı dövrlərdə damarların daha görünməsi mümkündür:

hamiləlik;

menopauza;

hormonal kontraseptivlərin istifadəsi;

hormonal müalicələr.

Hamiləlik zamanı həm qan həcminin artması, həm də hormonal dəyişikliklər səbəbindən damarların daha qabarıq görünməsi tez-tez rast gəlinən haldır.

Genetik xüsusiyyətlər də rol oynayır

Bəzi insanların damarları anatomik olaraq dərinin səthinə daha yaxın yerləşir. Nazik dəri və açıq rəngli dəri fonunda damarlar daha nəzərəçarpan görünə bilər.

Əgər bu vəziyyət uzun illərdir mövcuddursa və heç bir narahatlıq yaratmırsa, adətən xəstəlik hesab edilmir.

Damarların görünməsi nə vaxt təhlükəli ola bilər?

Hər görünən damar narahatlıq doğurmur. Lakin bəzi əlamətlər ciddi damar problemlərinin xəbərçisi ola bilər.

Damarlar qabarıq və dolaşıq görünürsə

Ayaqlarda damarların burulmuş, şişkin və dəridən çıxıntılı görünməsi varikoz xəstəliyinin əlaməti ola bilər.

Buna əlavə olaraq:

ayaqlarda ağırlıq hissi;

axşam saatlarında yorğunluq;

gecə qıcolmaları;

ayaqlarda sancı hissi də müşahidə edilə bilər.

Ağrı, qızartı və istilik hissi yaranarsa

Damar boyunca:

ağrı;

yanma hissi;

qızartı;

toxunduqda istilik;

sərtləşmə yaranarsa, bu, damar iltihabı (flebit) və ya tromboz kimi təcili qiymətləndirilməsi vacib olan vəziyyətlərin əlaməti ola bilər.

Belə hallarda həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.

Şişkinlik və dəri rənginin dəyişməsi

Aşağıdakı əlamətlər damar çatışmazlığı və ya qan dövranı problemlərini göstərə bilər:

ayaqlarda birtərəfli və ya ikitərəfli şişkinlik;

dəridə göyərmə və ya mavimsi rəng;

qızartı;

topuq nahiyəsində dərinin qaralması;

qaşınma;

dərinin qalınlaşması və ya bərkiməsi.

Bu simptomlar xüsusilə uzun müddət davam edirsə, mütləq müayinə tələb edir.

Damarlar heç bir səbəb olmadan qəfil görünməyə başlayıbsa

Əgər siz:

arıqlamamısınız;

intensiv idman etməmisiniz;

isti havaya məruz qalmamısınız;

amma damarlar qısa müddətdə nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişibsə, bunun səbəbi araşdırılmalıdır.

Bəzi hallarda bu vəziyyət:

venoz çatışmazlıq;

damar divarında struktur dəyişiklikləri;

qan dövranı pozğunluğu;

nadir hallarda isə digər sistem xəstəlikləri ilə əlaqədar ola bilər.

Hansı hallarda mütləq həkimə müraciət edilməlidir?

Aşağıdakı hallarda müayinə vacibdir:

damar nahiyəsində güclü ağrı varsa;

yalnız bir ayaqda qəfil şişkinlik yaranıbsa;

damar boyunca qızartı və istilik hiss olunursa;

dəridə rəng dəyişikliyi baş veribsə;

damarlar qısa müddətdə sürətlə böyüyüb və qabarıqlaşıbsa;

nəfəs darlığı və sinə ağrısı da yaranıbsa.

Sonuncu əlamətlər tromboemboliya kimi həyati təhlükəli vəziyyətlə əlaqəli ola biləcəyindən təcili tibbi yardım tələb edir.

Diaqnoz necə qoyulur?

Şikayətlərdən asılı olaraq həkim aşağıdakı müayinələri tövsiyə edə bilər:

Doppler ultrasəs müayinəsi ilə damarların qiymətləndirilməsi;

ümumi qan analizi;

qanın laxtalanma göstəricilərinin yoxlanılması;

lazım gəldikdə damar cərrahı və ya fleboloqun konsultasiyası.

Bu müayinələr problemin sadə fizioloji dəyişiklik, yoxsa damar xəstəliyi olduğunu müəyyən etməyə kömək edir.

Damar sağlamlığını necə qorumaq olar?

Damar problemlərinin qarşısını almaq üçün gündəlik həyat tərzi böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bunun üçün:

hər gün kifayət qədər hərəkət edin;

uzun müddət eyni vəziyyətdə oturub və ya ayaqüstə qalmayın;

normal bədən çəkisini qoruyun;

kifayət qədər su qəbul edin;

siqaretdən uzaq durun;

rahat ayaqqabı seçin;

lazım olduqda həkim məsləhəti ilə kompression corablardan istifadə edin;

ayaqları uzun müddət sallanmış vəziyyətdə saxlamayın.

Damarların daha görünən olması əksər hallarda orqanizmin tamamilə normal reaksiyasıdır və arıqlama, fiziki aktivlik, isti hava, yaşlanma və ya genetik xüsusiyyətlərlə əlaqədar meydana çıxır. Buna görə hər görünən damar xəstəlik əlaməti kimi qiymətləndirilməməlidir.

Lakin bu dəyişikliyə ağrı, şişkinlik, qızartı, dəri rənginin dəyişməsi, damarların sərtləşməsi və ya qəfil qabarıqlaşması da qoşulursa, bunu sadə kosmetik problem kimi qəbul etmək düzgün deyil. Erkən diaqnoz damar xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edir.

Unutmaq olmaz ki, orqanizm çox vaxt sağlamlıqla bağlı xəbərdarlıq siqnallarını əvvəlcədən verir. Həmin siqnalları düzgün qiymətləndirmək isə sağlamlığımızı qorumağın ən vacib addımlarından biridir.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi