Yay aylarında havanın temperaturunun normadan xeyli yüksəlməsi insan orqanizmi üçün ciddi yük yarada bilər. Xüsusilə bir neçə gün davam edən güclü isti hava dalğaları zamanı bədənin istilik tənzimləmə sistemi daha intensiv işləməyə başlayır. Orqanizm tərləmə yolu ilə artıq istiliyi xaric etməyə və bədən temperaturunu normal səviyyədə saxlamağa çalışır. Lakin yüksək temperatur, rütubət, havasız mühit və kifayət qədər maye qəbul edilməməsi bu mexanizmin fəaliyyətini çətinləşdirə bilər.

Bir çox insan isti havanın yalnız susuzlaşma, günvurma və halsızlıq yaratdığını düşünür. Halbuki yüksək temperatur ürək-damar sistemi, böyrəklər, sinir sistemi və maddələr mübadiləsinə də təsir göstərə bilər. İsti hava bəzi xroniki xəstəliklərin gedişini ağırlaşdıra, həmçinin özünü sağlam hesab edən insanlarda baş ağrısı, ürəkdöyünmə, başgicəllənmə, təzyiq dəyişiklikləri və ümumi zəiflik kimi əlamətlər yarada bilər.

Bu səbəbdən isti günlərdə orqanizmin verdiyi siqnallara diqqət yetirmək və qoruyucu tədbirlərə vaxtında əməl etmək vacibdir.

İsti hava ürək və damarlara əlavə yük yaradır

Havanın temperaturu yüksəldikdə orqanizm artıq istiliyi xaric etmək üçün dəriyə yaxın qan damarlarını genişləndirir. Bu proses bədənin soyumasına kömək etsə də, qan dövranı sisteminə əlavə yük yarada bilər.

Bədən temperaturunu normal saxlamaq üçün ürək daha intensiv işləməyə başlayır. Nəticədə ürək döyüntüləri sürətlənə, tərləmə arta və bəzi insanlarda arterial təzyiq aşağı düşə bilər. Xüsusilə uzun müddət günəş altında qalmaq, isti və havasız şəraitdə olmaq, ağır fiziki fəaliyyət göstərmək və kifayət qədər su içməmək ürək-damar sisteminə düşən yükü daha da artıra bilər.

Ürək çatışmazlığı, ürəyin ritm pozuntuları, yüksək təzyiq, koronar arteriya xəstəliyi və digər ürək-damar problemləri olan insanlar isti havada daha ehtiyatlı olmalıdırlar. Yüksək temperatur mövcud xəstəliyin əlamətlərini gücləndirə və ümumi vəziyyətin pisləşməsinə səbəb ola bilər.

Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, vəziyyətə diqqətlə yanaşmaq lazımdır:

adi fəaliyyət zamanı güclü ürəkdöyünmə;

sinədə ağrı, sıxılma və ya narahatlıq hissi;

nəfəs darlığı;

qəfil və güclü halsızlıq;

başgicəllənmə;

göz qaralması;

huşun bulanması və ya bayılma.

Sinə ağrısı, ciddi nəfəs darlığı, huşun itməsi və ya qəfil yaranan ağır zəiflik zamanı təcili tibbi yardım almaq vacibdir.

Susuzlaşma böyrəklərin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər

İsti havada tərləmə artır və orqanizm daha çox maye itirir. İtirilən maye vaxtında bərpa edilmədikdə susuzlaşma yarana bilər. Bu vəziyyət böyrəklərin fəaliyyətinə təsir edir və sidiyin daha qatı olmasına səbəb olur.

Sidikdə olan bəzi duzlar və mineral maddələr maye azlığı zamanı daha asan kristallaşa bilər. Bu isə böyrək daşı yaranmasına meyilli insanlarda riskin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Böyrək daşı keçmişi olan şəxslər, böyrək xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər və isti şəraitdə işləyən insanlar yay aylarında maye qəbuluna xüsusi diqqət yetirməlidirlər.

Susuzlaşmanın əsas əlamətləri bunlardır:

ağız və dodaqlarda quruluq;

güclü susuzluq hissi;

sidiyin tünd sarı rəng alması;

sidiyə əvvəlkindən daha az çıxmaq;

baş ağrısı;

halsızlıq;

başgicəllənmə;

diqqətin və fiziki fəaliyyətin zəifləməsi.

Susuzluq hissinin yaranmasını gözləmək düzgün yanaşma deyil. Gün ərzində maye müntəzəm şəkildə qəbul edilməlidir. Xüsusilə yaşlı insanlarda susuzluq hissi zəifləyə bilər və maye çatışmazlığı gec hiss oluna bilər.

İsti hava podaqra tutmalarını artıra bilər

Podaqra qanda sidik turşusunun səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində yaranan oynaq xəstəliyidir. Sidik turşusu kristallarının oynaqlarda toplanması güclü ağrı, şişkinlik, qızartı və iltihaba səbəb ola bilər.

Yüksək temperatur və maye itkisi qanda sidik turşusunun daha çox cəmləşməsinə şərait yarada bilər. Bu isə podaqra xəstəliyi olan insanlarda kəskin tutmaların yaranma ehtimalını artıra bilər.

Podaqra xəstələri yay aylarında yalnız qidalanmaya deyil, həm də gündəlik maye qəbuluna diqqət yetirməlidirlər. Həkim tərəfindən təyin olunan dərmanları özbaşına dayandırmaq və ya dozanı dəyişmək olmaz.

Oynaqda qəfil başlayan güclü ağrı, şişkinlik, qızartı və istilik hissi yaranarsa, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.

Baş ağrısı və miqren tutmaları niyə artır?

Yüksək temperatur baş ağrısının yaranmasına və miqren tutmalarının güclənməsinə səbəb ola bilən amillərdən biridir. İsti havada maye itkisi artır və susuzlaşma baş ağrısını daha da şiddətləndirə bilər.

Temperaturun kəskin dəyişməsi, yüksək rütubət, parlaq günəş işığı, havasız mühit, yuxu rejiminin pozulması və yeməklərin gecikdirilməsi də miqren tutmasını tətikləyə bilər.

Miqrenə meyilli insanlarda aşağıdakı hallar tutmanın yaranma ehtimalını artıra bilər:

uzun müddət birbaşa günəş altında qalmaq;

gün ərzində kifayət qədər su içməmək;

yeməkləri gecikdirmək;

yuxusuz qalmaq;

isti və havasız məkanda uzun müddət olmaq;

parlaq günəş işığına məruz qalmaq;

fiziki və emosional gərginlik.

Baş ağrısı ilə birlikdə görmədə qəfil dəyişiklik, danışıq pozuntusu, bədənin bir tərəfində zəiflik, huşun bulanması və ya təkrarlanan qusma müşahidə olunarsa, bu vəziyyət sadəcə miqren kimi qəbul edilməməlidir. Belə hallarda təcili tibbi qiymətləndirmə vacibdir.

İsti hava arterial təzyiqə necə təsir edir?

Yüksək temperatur zamanı qan damarlarının genişlənməsi bəzi insanlarda arterial təzyiqin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Bu zaman ayağa qalxarkən başgicəllənmə, göz qaralması, halsızlıq və hətta bayılma müşahidə edilə bilər.

Digər tərəfdən, yüksək təzyiqdən əziyyət çəkən insanların istifadə etdiyi bəzi dərmanlar orqanizmin maye balansına təsir göstərə bilər. Buna görə isti havalarda təzyiq dərmanlarını özbaşına azaltmaq, artırmaq və ya dayandırmaq düzgün deyil.

Təzyiqdə davamlı və nəzərəçarpacaq dəyişikliklər, güclü halsızlıq, tez-tez başgicəllənmə və ya bayılma halları olduqda həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

İsti havada kimlər daha çox risk altındadır?

Yüksək temperatur hər kəsin səhhətinə təsir göstərə bilər. Lakin bəzi insanlarda ağırlaşmaların yaranma ehtimalı daha yüksəkdir.

Risk qrupuna aşağıdakılar daxildir:

ürək və damar xəstəlikləri olanlar;

yüksək və ya aşağı arterial təzyiqdən əziyyət çəkənlər;

böyrək xəstələri;

podaqra xəstələri;

şəkərli diabeti olan şəxslər;

yaşlı insanlar;

körpələr və kiçik yaşlı uşaqlar;

hamilə qadınlar;

açıq havada və ya yüksək temperatur şəraitində çalışan insanlar.

Bu qruplara daxil olan şəxslər isti havalarda öz səhhətlərini daha diqqətlə izləməli və yaranan əlamətləri vaxtında qiymətləndirməlidirlər.

İsti havada orqanizmi necə qorumaq olar?

Yüksək temperaturun yaratdığı fəsadların qarşısını almaq üçün gündəlik həyatda bir sıra sadə, lakin vacib qaydalara əməl etmək lazımdır:

Gün ərzində müntəzəm şəkildə su için.

Maye qəbulunu yalnız susuzluq hissi yarandıqda deyil, gün ərzində davamlı şəkildə həyata keçirin.

Günəş şüalarının daha güclü olduğu saatlarda açıq havada uzun müddət qalmayın.

Mümkün olduqda sərin və yaxşı havalandırılan məkanlarda olun.

Açıq rəngli, yüngül və hava keçirən geyimlər seçin.

Günəş altında olarkən başınızı qoruyun.

Ağır fiziki fəaliyyəti günün daha sərin saatlarına keçirin.

Havasız və çox isti otaqlarda uzun müddət qalmayın.

Uşaqların və yaşlı insanların kifayət qədər maye qəbul etdiyinə nəzarət edin.

Çox yağlı və ağır qidaları məhdudlaşdırın, daha yüngül qidalara üstünlük verin.

Xroniki xəstəliklə bağlı qəbul etdiyiniz dərmanların dozasını həkim məsləhəti olmadan dəyişməyin.

Yüksək temperatur zamanı yaranan hər halsızlığı sadəcə yorğunluq və ya “istinin təsiri” kimi qəbul etmək düzgün deyil. Baş ağrısı, güclü zəiflik, ürəkdöyünmə, başgicəllənmə, təzyiq dəyişiklikləri, sidiyin azalması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi orqanizmin istiliyə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkdiyini göstərə bilər.

İsti havalarda sağlamlığın qorunması üçün kifayət qədər maye qəbul etmək, günəşin ən güclü olduğu saatlarda açıq havada qalmamaq, bədəni həddindən artıq yükləməmək və səhhətdə yaranan dəyişikliklərə vaxtında reaksiya vermək vacibdir. Xüsusilə xroniki xəstəlikləri olan insanlar yay aylarında daha diqqətli davranmalı və narahatlıq yaradan əlamətlər olduqda həkimə müraciət etməlidirlər.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi