Müasir dövrdə münasibətlərin qarşısında duran ən ciddi problemlərdən biri etibar böhranıdır. Texnologiyanın həyatımıza sürətlə daxil olması insanları bir-birinə yaxınlaşdırdığı qədər, bəzən şübhə və nəzarət davranışlarını da artırıb. Son illərdə cütlüklər arasında ən çox rast gəlinən problemlərdən biri partnyorun telefonunu yoxlamaq, sosial media hesablarını izləmək, yazışmalarını oxumaq və şəxsi sərhədlərə müdaxilə etməkdir.
Bir çox insan bunu sevginin və ya qayğının göstəricisi hesab etsə də, psixoloji baxımdan bu davranışların kökündə əksər hallarda inamsızlıq, güvənsizlik və emosional narahatlıq dayanır.
Münasibətlərdə inamsızlıq müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Keçmişdə yaşanmış xəyanət təcrübələri, uşaqlıq dövründə formalaşmış etibarsız bağlılıq modeli, aşağı özünəinam və ya münasibətdə açıq ünsiyyətin olmaması insanı daim təhlükə axtarmağa sövq edir.
Belə vəziyyətlərdə şəxs düşünür ki, telefonu yoxlamaqla həqiqəti öyrənəcək və özünü rahat hiss edəcək. Lakin bu rahatlıq çox qısa müddətli olur. Şübhə hissi yenidən qayıdır və insan daha çox nəzarət etməyə başlayır.
Sağlam münasibətlərdə yaxınlıq və fərdilik arasında balans olmalıdır. İnsanlar bir-birini sevsələr belə, onların şəxsi düşüncələri, dostluq əlaqələri, maraqları və özəl sahələri qalır.
Telefon şəxsi ərazinin bir hissəsidir. Bir insanın icazəsiz şəkildə telefonunun yoxlanılması onun sərhədlərinin pozulması deməkdir. Bu, təkcə məxfiliyin pozulması deyil, həm də qarşı tərəfə “sənə etibar etmirəm” mesajının verilməsidir.
Etibarın olmadığı yerdə isə münasibət zamanla emosional təhlükəsizliyini itirir.
Bəzən insanlar “səni çox sevdiyim üçün qısqanıram” və ya “narahat olduğum üçün telefonuna baxıram” kimi fikirlər səsləndirirlər. Halbuki sevgi ilə nəzarət arasında ciddi fərq var.
Sevgi qarşı tərəfin şəxsiyyətinə və sərhədlərinə hörmət etməyi tələb edir. Nəzarət isə insanın azadlığını məhdudlaşdırmağa yönəlir. Daim izlənilən və yoxlanılan tərəf zaman keçdikcə özünü təzyiq altında hiss edir, münasibətdə səmimiyyət azalır və emosional uzaqlaşma başlayır.
Araşdırmalar göstərir ki, partnyorun şəxsi həyatına həddindən artıq müdaxilə edən münasibətlərdə münaqişələr daha çox yaşanır. Çünki nəzarət davranışı etibarı gücləndirmək əvəzinə onu daha da zəiflədir.
Telefon yoxlaması:
Qarşılıqlı etimadı azaldır;
Mübahisələri artırır;
Emosional gərginlik yaradır;
İnsanlarda müdafiə mövqeyi formalaşdırır;
Münasibətdə yaxınlığı zəiflədir.
Nəticədə cütlüklər problemin səbəbini həll etmək əvəzinə, onun ətrafında yeni problemlər yaratmış olurlar.
Əgər münasibətdə şübhələr yaranıbsa, ilk addım gizli nəzarət deyil, açıq ünsiyyətdir. Tərəflər hisslərini ittiham etmədən ifadə etməli, narahatlıqlarını bölüşməli və qarşılıqlı anlaşma yaratmağa çalışmalıdırlar.
Etibar zamanla formalaşır və eyni şəkildə zamanla bərpa olunur. Bunun üçün dürüstlük, şəffaflıq, emosional dəstək və qarşılıqlı hörmət vacibdir.
Münasibətdə hər iki tərəf anlamalıdır ki, sevgi nəzarət üzərində deyil, güvən üzərində qurulur. Telefonu yoxlamaq həqiqəti tapmağa kömək edə bilər, lakin etibarı yaratmır. Etibar isə sağlam və uzunömürlü münasibətlərin əsas sütunudur.
Psixoloq M. Almara Ağaqızı
PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru
(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)
