Qaraciyər insan orqanizmində həyati əhəmiyyət daşıyan əsas orqanlardan biri hesab olunur. O, maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsi, toksinlərin zərərsizləşdirilməsi, qida maddələrinin enerjiyə çevrilməsi və immun sisteminin dəstəklənməsi kimi yüzlərlə vacib prosesdə iştirak edir. Buna baxmayaraq, qaraciyər xəstəliklərinin ən təhlükəli tərəfi onların uzun müddət gizli inkişaf etməsidir. Bir çox hallarda xəstəlik ilkin mərhələdə ağrı və ya ciddi narahatlıq yaratmadığı üçün insanlar problemi gec aşkar edirlər.
Terapevt və ailə həkimi Nərminə Abbasova bildirir ki, qaraciyərin fəaliyyətində yaranan pozğunluqlar ilk olaraq bədənin müxtəlif hissələrində, xüsusilə də əllərdə və dırnaqlarda özünü göstərə bilər. Onun sözlərinə görə, bir çox insan bu dəyişiklikləri yorğunluq, vitamin çatışmazlığı və ya adi kosmetik problem hesab edir. Halbuki bəzi hallarda həmin əlamətlər qaraciyərlə bağlı ciddi xəstəliklərin ilkin xəbərçisi olur.
Həkim qeyd edir ki, qaraciyər normal fəaliyyətini itirdikdə ödün sintezi və bağırsaqlara ötürülməsi prosesi pozulur. Bu zaman zərərli maddələrin bir hissəsi orqanizmdə toplanmağa başlayır və nəticədə qan dövranında, hormonal balansda və ümumi sağlamlıq vəziyyətində problemlər yaranır. Orqanizm isə bu dəyişikliklərə müxtəlif siqnallarla reaksiya verir.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, qaraciyər problemləri zamanı ən çox diqqət çəkən əlamətlərdən biri dırnaqlarda baş verən dəyişikliklərdir. Sağlam dırnaqlar adətən hamar, möhkəm və təbii rəngdə olur. Lakin qaraciyərin fəaliyyəti zəiflədikdə dırnaq lövhəsi nazikləşə, kövrəkləşə və formasını dəyişə bilər. Bəzi hallarda dırnaqlar içəriyə doğru əyilərək “qaşıqvari” forma alır. Bu dəyişikliklər əsasən baş və şəhadət barmaqlarında başlayır, daha sonra digər barmaqlara yayılır. Həkimlər hesab edirlər ki, bu vəziyyət qan dövranının pozulması və toxumalara kifayət qədər oksigen çatmaması ilə əlaqədardır.
Nərminə Abbasova vurğulayır ki, qaraciyər xəstəliklərinin başqa bir mühüm əlaməti ovucların qızarmasıdır. Tibbdə “palmar eritema” adlandırılan bu vəziyyət xüsusilə qaraciyər sirrozu olan insanlarda daha çox müşahidə edilir. Ovucların iç hissəsində yaranan qırmızı ləkələr bəzi insanlarda aydın görünsə də, bəzilərində zəif nəzərə çarpır. Maraqlıdır ki, bu qızartılar adətən ağrı və qaşınma yaratmır. Buna görə də bir çox insan onları ciddi problem hesab etmir. Halbuki bu dəyişikliklər qaraciyərdə baş verən funksional pozğunluqların göstəricisi ola bilər.
Mütəxəssis əlavə edir ki, qaraciyər xəstəlikləri zamanı rast gəlinən digər xarakterik əlamətlərdən biri də “Terri dırnaqları” adlanan vəziyyətdir. Bu halda dırnağın böyük hissəsi ağ və mat rəngdə görünür, yalnız uc hissədə nazik çəhrayı və ya qəhvəyi zolaq qalır. Eyni zamanda dırnağın kökündə yerləşən yarımdairəvi ağ hissə — lunula demək olar ki, görünmür. Belə dırnaqlar ümumi olaraq solğun və cansız təsir bağışlayır. Həkimlərin fikrincə, bu simptomlar qaraciyərdə ciddi funksional problemlərin xəbərçisi ola bilər və mütləq tibbi müayinə tələb edir.
Terapevt qeyd edir ki, qaraciyər xəstəlikləri yalnız əllərdə və dırnaqlarda deyil, ümumi vəziyyətdə də müxtəlif dəyişikliklərlə müşayiət oluna bilər. Davamlı halsızlıq, iştahasızlıq, ağızda acı dad hissi, qarında ağırlıq, köp və dəridə saralma kimi əlamətlər də diqqətdən yayınmamalıdır. Xüsusilə səbəbsiz yorğunluq və uzun müddət keçməyən zəiflik qaraciyərin düzgün işləmədiyini göstərə bilər.
Nərminə Abbasova insanların özbaşına müalicədən uzaq durmasının vacibliyini də vurğulayır. Onun sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliklərinin dəqiq diaqnozu yalnız laborator analizlər və tibbi müayinələr vasitəsilə müəyyən edilə bilər. Erkən aşkarlanan problemlər isə daha effektiv şəkildə nəzarətdə saxlanılır və ağırlaşma riskini minimuma endirir.
Mütəxəssis qaraciyərin sağlam qalması üçün bir sıra vacib tövsiyələr də verir. Sağlam və balanslı qidalanma, yağlı və zərərli qidalardan uzaq durmaq, kifayət qədər su qəbul etmək, alkoqollu içkilərdən imtina etmək və fiziki aktivliyi artırmaq qaraciyərin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərir. Bundan əlavə, dərman preparatlarının həkim məsləhəti olmadan qəbul edilməməsi və mütəmadi tibbi yoxlanışların aparılması da böyük əhəmiyyət daşıyır.
Həkim sonda bildirir ki, orqanizmin verdiyi ən kiçik siqnalları belə diqqətsiz qoymaq olmaz. Çünki bəzən sadə görünən bir dəyişiklik ciddi xəstəliklərin erkən xəbərdarlığı ola bilər. Qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması isə həm müalicə prosesini asanlaşdırır, həm də insan sağlamlığının uzunmüddətli qorunmasına kömək edir.
