Yağlı qaraciyər xəstəliyi son illərdə dünyada ən çox rast gəlinən qaraciyər problemlərindən birinə çevrilib. Bir çox insan bu xəstəliyin yalnız spirtli içki qəbul edənlərdə yarandığını düşünür. Halbuki, yağlı qaraciyər alkoqoldan istifadə etməyən insanlarda da inkişaf edə bilər və uzun müddət heç bir əlamət vermədən irəliləyə bilər. Bu səbəbdən də xəstəlik çox vaxt təsadüfi müayinələr zamanı aşkarlanır.

Qaraciyər orqanizmin ən vacib orqanlarından biridir. O, qida maddələrinin emalı, toksinlərin zərərsizləşdirilməsi, enerji ehtiyatının saxlanılması və maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsi kimi mühüm funksiyalar yerinə yetirir. Müxtəlif səbəblərdən qaraciyər hüceyrələrində normadan artıq yağ toplanmağa başladıqda isə yağlı qaraciyər xəstəliyi inkişaf edir.

Bu vəziyyətin yaranmasının əsas səbəblərindən biri sağlam olmayan həyat tərzidir. Həddindən artıq kalorili qidaların qəbulu, şəkərli içkilər, fast-food məhsulları, az fiziki aktivlik və artıq çəki qaraciyərdə yağ toplanmasını sürətləndirir. Xüsusilə qarın nahiyəsində piylənmə olan insanlarda risk daha yüksəkdir.

Bununla yanaşı, insulin müqaviməti və 2-ci tip şəkərli diabet də yağlı qaraciyərin inkişafında mühüm rol oynayır. İnsulin müqaviməti zamanı orqanizm qlükozanı normal şəkildə istifadə edə bilmir və nəticədə yağ turşularının qaraciyərdə toplanması artır. Eyni zamanda qanda xolesterin və triqliserid səviyyəsinin yüksək olması da bu prosesi sürətləndirə bilər.

Bəzi hallarda sürətli arıqlama, qeyri-düzgün pəhrizlər, müəyyən dərman preparatlarının uzunmüddətli qəbulu, hormonal pozğunluqlar və qalxanabənzər vəzin bəzi xəstəlikləri də yağlı qaraciyərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Xəstəliyin ən çətin tərəfi odur ki, erkən mərhələdə əksər hallarda heç bir simptom olmur. Bəzi insanlarda yalnız ümumi halsızlıq, tez yorulma, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hissi və ya yüngül narahatlıq müşahidə edilə bilər. Lakin bu əlamətlər spesifik olmadığı üçün insanlar onları başqa səbəblərlə əlaqələndirirlər.

Yağlı qaraciyər vaxtında aşkar olunmadıqda sadəcə yağ toplanması ilə məhdudlaşmaya bilər. Zaman keçdikcə qaraciyərdə iltihab inkişaf edə, fibroz yarana və bəzi hallarda sirroza qədər irəliləyə bilər. Buna görə də bu xəstəliyi sadə bir problem kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.

Risk qrupuna aşağıdakılar daxildir:

Artıq çəkisi və piylənməsi olan şəxslər

2-ci tip şəkərli diabet xəstələri

İnsulin müqaviməti olan insanlar

Xolesterin və triqliserid səviyyəsi yüksək olanlar

Oturaq həyat tərzi keçirən şəxslər

Yüksək kalorili və şəkərlə zəngin qidalanan insanlar

Yağlı qaraciyərin diaqnostikasında həkim müayinəsi ilə yanaşı qan analizləri və qaraciyərin ultrasəs müayinəsi mühüm rol oynayır. Bəzi hallarda qaraciyərin elastikliyini qiymətləndirən xüsusi müayinələr də tövsiyə oluna bilər.

Xoş xəbər isə odur ki, xəstəlik erkən mərhələdə aşkar edilərsə, həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə qaraciyərdə toplanmış yağın əhəmiyyətli hissəsini azaltmaq mümkündür. Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, artıq çəkinin mərhələli şəkildə azaldılması, şəkərli içkilərdən və yüksək kalorili qidalardan uzaq durmaq qaraciyərin bərpasına kömək edən əsas tədbirlərdir.

Unutmaq olmaz ki, yağlı qaraciyər təkcə qaraciyərin deyil, bütün maddələr mübadiləsinin pozulmasının göstəricisi ola bilər. Buna görə də uzun müddət özünüzü sağlam hiss etsəniz belə, risk qrupundasınızsa, profilaktik müayinələrdən keçmək və ailə həkiminin tövsiyələrinə əməl etmək gələcəkdə daha ciddi fəsadların qarşısını almağa kömək edəcək.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi