Həyatın sürətinə uyğunlaşmaq, iş, ailə və şəxsi həyat arasında balans tapmaq bəzən çox çətin ola bilər. Stress, yorğunluq və emosional gərginlik insanın gündəlik həyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər. Bu vəziyyətlərdə bədən və beyin rahatlama yolları axtarır. Bəzən isə bu yol… yemək olur. Yaxşı bəs , niyə bəzi insanlar emosional anlarda yeməyə yönəlir və bu davranış necə çəki artımına səbəb olur?

Stress və bədən məfhumu

Stress zamanı bədənimiz “qorxu və ya mübarizə” reaksiyasını işə salır. Bu zaman kortizol hormonu artır və bədən enerjini tez əldə etmək üçün siqnal verir. Bu enerji bəzən şəkərli, yağlı və yüksək kalorili qidalara yönəlir, çünki beynimiz “tez enerji lazımdır” deyir.

Müasir tədqiqatlar göstərir ki, uzun müddətli stress bədən çəkisini artırmaqla yanaşı, qarın nahiyəsində yağ yığılmasına da səbəb ola bilər. Bu, yalnız estetik bir məsələ deyil, eyni zamanda metabolik və ürək-damar sağlamlığı üçün risk yaradır.

Emosional boşluqları doldurmaq

Yemək, bəzən sadəcə aclığı doyurmaq üçün deyil, emosional boşluğu doldurmaq üçün istifadə olunur. İnsanlar stress, kədər, qəzəb və ya tənhalıq kimi duyğuları idarə etməkdə çətinlik çəkdikdə, yemək sakitləşmə vasitəsi olur.

Bu, beynin mükafat sistemi ilə bağlıdır. Şirniyyat, fast food və ya sevdiyimiz qidalar dopamin və serotonin ifrazını artırır, beyində qısa müddətli xoşbəxtlik hissi yaradır. Lakin bu rahatlaşma uzunmüddətli deyil və bəzən günün sonunda təəssüf, narahatlıq və əlavə çəki kimi nəticələr doğurur.

Sensor inteqrasiya və yemək

Mənim təlimçi kimi yanaşmamda yemək yalnız qida deyil, həm də bir sensor təcrübədir. Yeməyin toxuması, dadı, qoxusu və hətta görünüşü beyin üçün stimullaşdırıcıdır. Stress zamanı bu sensor stimullaşdırma duyğusal balansı müvəqqəti bərpa edə bilər.

Sensor inteqrasiya üsulları ilə bu ehtiyacın yemək xaricində digər yollarla qarşılanması mümkündür. Məsələn:

Dərin nəfəs texnikaları – bədəni sakitləşdirir və kortizol səviyyəsini azaldır.

Yüngül fiziki fəaliyyətlər – gəzinti, yoga və ya pilates stress hormonlarını tarazlayır.

Rəngləmə və yaradıcılıq fəaliyyətləri – beynin dopamin sistemini aktivləşdirir, emosional boşluğu doldurur.

Musiqi terapiyası – duyğusal gərginliyi azaldır və rahatlama hissi yaradır.

Bu metodlar yalnız emosiyaları idarə etmək üçün deyil, həm də çəki artımının qarşısını almağa kömək edir.

Emosional yemək və çəki arasında müəyyən bir dövr yaranır ki, bu da davranış və emosiyalarımızın bir-birinə təsirini göstərir. Belə dövr aşağıdakı kimi işləyə bilər:

1) Stress və emosional gərginlik yaranır

2) Yemək vasitəsilə müvəqqəti rahatlama axtarılır

3) Qısa müddətli xoşbəxtlik və rahatlama hissi yaranır

4) Sonra təəssüf və günahkarlıq hissi yaranır

5) Stress yenidən artır və dövr təkrarlanır

Bu dövr yalnız bədən çəkisini deyil, həm də emosional sağlamlığı və özünəinama  təsir edir. Beləliklə, emosional yemək davranışı və onun nəticəsi olan çəki bir-birini gücləndirən bir proses kimi görünür.

Alternativ yollar və praktik tövsiyələr

Emosiyalarınızı tanıyın – Həqiqətən acsınız, yoxsa emosional boşluğu doldurmağa çalışırsınız? Yeməklə stressi qarışdırmaq əvəzinə, bunu fərqləndirmək vacibdir.

Sensor stimullaşdırmaları istifadə edin – Rəngləmə, musiqi, qısa gəzinti, aromaterapiya və ya yumşaq toxunuşlar stres hormonlarını azalda bilər.

Şüurlu yemək vərdişi – Hər loxmanı diqqətlə dadmaq, sürətlə yeməmək və hissləri izləmək emosional yeməyi azalda bilər.

Kiçik addımlarla dəyişiklik – Yeməyi tamamilə kəsmək yox, balanslı qida planı və gündəlik rutin qurmaq daha effektivdir.

Peşəkar dəstək alın – Psixoloq və sensor inteqrasiya üzrə mütəxəssis ilə işləmək, davranış nümunələrini anlamağa və idarə etməyə kömək edir.

Emosional yemək zəiflik deyil. Bu, bəzən bədənimizin və beynimizin stresslə başa çıxma yoludur. Onu tanımaq, səbəblərini başa düşmək və alternativ yollarla idarə etmək  həm ruh sağlamlığımızı, həm də bədən çəkimizi qorumağa kömək edir.

Gültəkin Səhhət

Psixoloq, sensor inteqrasiya üzrə təlimçi

(Mütəxəssislə psixoloq_gultekinsehet adlı instagram hesabı üzərindən və həmçinin 055 224 25 90 mobil nömrəsi vasitəsiylə əlaqə saxlaya bilərsiniz.)