Son zamanlarda insanlar daha çox təşviş, panik atak və anxiety-dən əziyyət çəkir. Bu, artıq tək-tək hallardan çıxıb geniş yayılmış psixoloji vəziyyətə çevrilib. Psixoloq kimi müşahidəmə görə, bu dalğa xüsusilə COVID-19 pandemiyası dövründə açıq şəkildə üzə çıxdı. Çünki insan ilk dəfə bu qədər real şəkildə ölüm, xəstəlik və məhdudiyyətlə qarşılaşdı. Amma məsələ tək pandemiya ilə bitmədi.
Son illərdə dünyada baş verən müharibələr, iqtisadi böhranlar, qeyri-müəyyənlik hissi insanın daxili təhlükəsizlik hissini sarsıtdı. İnsan beyni isə təhlükə hiss edəndə avtomatik “ən pis ssenariyə” keçir. Və burada ən dərin qorxu aktivləşir: ölüm qorxusu.
İnsan əslində hər zaman bu qorxu ilə yaşayır, sadəcə gündəlik həyat onu ört-basdır edir. Amma həyatın nəzarətdən çıxdığını hiss etdiyimiz an — bu qorxu üzə çıxır.
Panik atak da məhz bu nöqtədə yaranır.
Heç bir real təhlükə yoxdur, amma bədən “təhlükədəyəm” siqnalı verir: ürək döyünür, nəfəs daralır, baş gicəllənir… və insan düşünür ki, “nəsə pis bir şey olacaq”.
Əslində isə bu, ölüm deyil — idarə olunmayan qorxudur.
Bu haldan necə çıxmaq olar?
Bu vəziyyətdən çıxış yolu qorxunu yox etmək deyil, onu düzgün tanımaqdır:
Özünə xatırlat: “Bu panik atakdır, keçici haldır”
Nəfəsini yavaşlat, bədəni sakitləşdir
Düşüncələrini sorğula: “Doğrudanmı təhlükədəyəm?”
Qorxudan qaçma — onu müşahidə et
Əgər bu hal təkrarlanırsa, psixoloji dəstək almaq çox önəmlidir.
Dünyada hər 8 nəfərdən 1-i psixoloji narahatlıq yaşayır.
Anxiety pozuntuları ən geniş yayılmış psixoloji problemlər sırasındadır.
Pandemiya dövründə təşviş və depressiya halları kəskin şəkildə artıb.
Bəzi ölkələrdə bu artım 25–30%-ə qədər yüksəlib.
Gənclər arasında panik atak halları əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox müşahidə olunur.
Qadınlarda anxiety kişilərlə müqayisədə daha yüksək faizlə görülür.
İnsanların böyük bir hissəsi psixoloji dəstək almadan bu vəziyyətlə tək mübarizə aparır.
Sosial media və xəbər axını təşvişi artıran əsas faktorlardan biridir.
Yuxu pozuntuları anxiety ilə birbaşa əlaqəlidir və getdikcə yayılır.
Araşdırmalar göstərir ki, düzgün psixoloji dəstək alan insanların böyük hissəsi bu vəziyyətdən çıxır.
Bugünkü təşviş dalğası zəiflik deyil — bu, zəmanənin psixoloji reaksiyasıdır.
Amma unutmamalıyıq:
İnsan qorxusunu anladıqca, onun üzərində güc qazanır. Və bəzən panik atak bir son deyil… özünü daha dərindən tanımağın başlanğıcıdır.
Psixoloq Nurana Safar
Məqalede sadə dil istifadəsi, praktiki maslahatlar çox xoşuma geldi. Hiss olunur ki, oxucuya yaxın olmaq istiyirsiz.