Azərbaycanda nikahların sayı ilə bağlı açıqlanan son statistika ailə institutunun üzləşdiyi problemləri bir daha gündəmə gətirib. Son illərdə nikah və doğum göstəricilərində müşahidə olunan azalma tendensiyası davam edir və hər yeni hesabat vəziyyətin daha da mürəkkəbləşdiyini göstərir.
2026-cı ilin ilk dörd ayı ərzində ölkədə cəmi 11 min 422 nikah rəsmiləşdirilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 23 faiz azalma deməkdir. Əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən nikah sayı isə 3,4 təşkil edib. Maraqlıdır ki, bu göstərici sonuncu dəfə pandemiyanın təsirlərinin hiss olunduğu 2020-ci ildə qeydə alınmışdı. Həmin il hər 1000 nəfərə 3,5 nikah düşürdü. Göründüyü kimi, hazırkı vəziyyət pandemiya dövründəkindən də daha aşağı səviyyəyə enib.
Rəqəmlərin illər üzrə müqayisəsi mənzərənin nə qədər dəyişdiyini açıq şəkildə ortaya qoyur. 2025-ci ildə ölkədə 48 min 546 nikah qeydə alınmış və hər 1000 nəfərə düşən nikah sayı 4,7 olmuşdu. 2024-cü ildə isə bu göstərici 4,9 səviyyəsində idi. Daha geriyə nəzər saldıqda azalma daha kəskin görünür. Belə ki, 2006-2008-ci illərdə hər 1000 nəfərə düşən nikah sayı 9-u keçirdi. 2011-ci ildə isə bu rəqəm 9,7-yə qədər yüksəlmişdi. Həmin il ölkədə 88 mindən çox nikah rəsmiləşdirilmişdi.
Bu göstəricilərlə müqayisədə hazırkı statistika nikahların sayının son onilliklər ərzində iki dəfədən çox azaldığını göstərir. Mövcud dinamika davam edərsə, ilin sonuna qədər nikahların ümumi sayının 40 minə belə çatmayacağı ehtimal edilir. Hətta bəzi hesablamalara görə, ilin yekun göstəricisi 35 min civarında ola bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, nikahların azalmasını yalnız bir səbəblə izah etmək mümkün deyil. Burada iqtisadi, sosial, psixoloji və mədəni amillər eyni vaxtda rol oynayır. Son illərdə yaşayış xərclərinin artması, mənzil probleminin aktuallığını qoruması, iş bazarındakı qeyri-müəyyənlik və gəlirlərlə xərclər arasındakı fərqin böyüməsi gənclərin ailə qurmaq qərarına birbaşa təsir göstərir.
Sosioloq Ebru Özkan bildirir ki, müasir dövrdə ailə qurmaq məsələsi əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha fərqli qəbul edilir. Onun sözlərinə görə, gənclər artıq sadəcə evlənməyi deyil, evləndikdən sonra hansı şəraitdə yaşayacaqlarını, uşaqlarını necə böyüdəcəklərini və gələcəklərini necə planlaşdıracaqlarını düşünürlər:
“Əvvəllər ailə qurmaq sosial norma kimi qəbul edilirdi və insanların böyük əksəriyyəti müəyyən yaşa çatdıqda evlənirdi. Bu gün isə gənclər daha çox iqtisadi sabitlik, şəxsi inkişaf və karyera imkanlarını nəzərə alırlar. Onlar ailə qurmağın gətirdiyi məsuliyyətləri əvvəlcədən hesablayır və özlərini buna hazır hiss etmədikdə bu qərarı təxirə salırlar”.
Ebru Özkanın fikrincə, sosial şəbəkələrin və qloballaşmanın təsiri də gənclərin ailə ilə bağlı gözləntilərini dəyişib. İnsanlar daha yüksək həyat standartları arzulayır, özlərini müxtəlif ölkələrdə yaşayan həmyaşıdları ilə müqayisə edir və nəticədə mövcud imkanlarını yetərsiz hesab edə bilirlər. Bu isə nikah yaşının yüksəlməsinə və ailə qurmaq qərarının gecikdirilməsinə səbəb olur.
Ekspertlər hesab edirlər ki, gənclərin gələcəklə bağlı narahatlıqları ailə qurmaq istəyinə də mənfi təsir göstərir. Bir çox gənc stabil gəlir əldə etmədən, mənzil problemini həll etmədən və ya peşəkar karyerasını formalaşdırmadan ailə qurmağa risk etmək istəmir. Digər tərəfdən, ölkədən köçmək istəyənlərin sayının artması da nikah statistikasına təsirsiz ötüşmür. Xaricdə təhsil almaq və ya işləmək planları quran gənclər ailə qurmağı ikinci plana keçirirlər.
Bütün bunlar göstərir ki, nikahların sayındakı azalma təkcə statistik göstərici deyil, həm də cəmiyyətdə baş verən daha dərin sosial dəyişikliklərin nəticəsidir. Problemin həlli üçün yalnız ailə dəyərlərinin təbliği kifayət etmir. Gənclərin iqtisadi rifahının yüksəldilməsi, mənzil imkanlarının genişləndirilməsi, məşğulluq səviyyəsinin artırılması və gələcəklə bağlı inamın gücləndirilməsi istiqamətində addımların atılması vacib hesab olunur. Əks halda, ailə qurmaq qərarını təxirə salanların sayı gələcək illərdə daha da arta bilər.
Hazırladı: Məsudə Sultan
