Ailə münasibətlərində sevgi, hörmət və etibar qədər vacib olan başqa bir amil də var: sağlam ünsiyyət. Təəssüf ki, bir çox ailədə problemlərin kökündə xəyanət, maddi çətinlik və ya xarici təsirlər deyil, tərəflərin idarə edə bilmədiyi eqo dayanır. Eqo bəzən o qədər səssiz şəkildə münasibətlərə daxil olur ki, insanlar ailələrinin dağılmasına səbəb olan əsas amilin məhz bu olduğunu gec anlayırlar.

Mediator kimi ailə münaqişələri ilə işləyərkən tez-tez şahidi oluram ki, tərəflər əslində bir-birini itirmək istəmir. Lakin heç biri ilk addımı atmaq, üzr istəmək və ya qarşı tərəfi dinləmək istəmir. Nəticədə problem böyüyür, emosional məsafə artır və münasibət tədricən zəifləyir.

Eqo nədir?        

Psixologiyada eqo insanın “mən” hissini ifadə edir. Sağlam eqo insanın özünü dəyərli hiss etməsinə, sərhədlərini qorumasına kömək edir. Ancaq həddindən artıq güclənmiş eqo insanı yalnız özünü haqlı görməyə, tənqidi qəbul etməməyə və başqalarının hisslərini görməzdən gəlməyə sövq edir.

Ailə münasibətlərində təhlükəli olan da məhz bu məqamdır.

Ailədə eqonun ən çox rast gəlinən əlamətləri

Münasibətlərdə güclü eqoya sahib olan insanlarda adətən aşağıdakı davranışlar müşahidə olunur:

Hər mübahisədə mütləq haqlı çıxmağa çalışmaq;

“Niyə ilk mən zəng edim?”, “Niyə ilk mən üzr istəyim?” düşüncəsi;

Qarşı tərəfin hisslərini kiçiltmək və ya əhəmiyyətsiz hesab etmək;

Səhv etdiyini qəbul etməmək;

Tənqidi şəxsi hücum kimi qəbul etmək;

Dinləmək əvəzinə yalnız cavab verməyə hazırlaşmaq;

Münasibətdə güzəşti zəiflik hesab etmək.

Bu davranışlar zaman keçdikcə emosional yaxınlığı zəiflədir və tərəflər arasında görünməz divarlar yaradır.

“Mən haqlıyam” düşüncəsi münasibəti necə məhv edir?

Ailə həyatında hər zaman haqlı olmaq xoşbəxt olmaq demək deyil.

Bəzən insanlar mübahisədə qalib gəlirlər, amma münasibəti uduzurlar. Çünki qarşı tərəf özünü dəyərsiz, eşidilməmiş və anlaşılmamış hiss edir.

Münasibətlər məhkəmə zalı deyil. Burada məqsəd kimin haqlı olduğunu sübut etmək yox, problemi birlikdə həll etmək olmalıdır.

Eqo bağışlamağı çətinləşdirir

Bağışlamaq zəiflik deyil, emosional yetkinlik göstəricisidir.

Lakin yüksək eqoya sahib insanlar bağışlamağı sanki məğlubiyyət kimi qəbul edirlər. Onlar düşünürlər ki, üzr istəsələr və ya ilk addımı atsalar, qarşı tərəf onları zəif hesab edəcək.

Əslində isə münasibəti qoruyan insanlar qalib gəlmək istəyənlər deyil, münasibəti yaşatmaq istəyənlərdir.

Uşaqlar valideynlərin eqosundan necə təsirlənirlər?

Valideynlər arasında davamlı soyuqluq, inadkarlıq və bitməyən mübahisələr uşaqların psixoloji inkişafına da mənfi təsir göstərir.

Belə ailələrdə böyüyən uşaqlar:

Özlərini günahkar hiss edə bilərlər;

Münaqişədən qorxan və ya əksinə aqressiv şəxsiyyət formalaşdıra bilərlər;

Gələcək münasibətlərində sağlam ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkə bilərlər.

Unutmaq olmaz ki, uşaqlar valideynlərin dediklərindən çox, davranışlarını öyrənirlər.

Mediator olaraq müşahidə etdiyim ortaq səhv

Boşanma mərhələsinə gələn bir çox cütlüklə işləyərkən diqqətimi çəkən ortaq məqam budur: problemlər ilk yarandığı vaxt həll oluna biləcək qədər kiçik olub.

Lakin zamanında danışılmayan incikliklər, edilməyən üzrlər, dinlənilməyən hisslər və böyüyən eqo münasibətləri çıxılmaz vəziyyətə gətirib.

Əgər tərəflər bir-birini dinləməyi və emosiyalarını sağlam şəkildə ifadə etməyi bacarsaydılar, bir çox ailəni qorumaq mümkün olardı.

Eqo ilə sağlam özünəhörməti qarışdırmayın

Bəzən insanlar düşünür ki, güzəşt etmək özünə hörmətsizlikdir.

Əslində sağlam özünəhörmət insanın həm özünü, həm də qarşı tərəfi dəyərli hesab etməsidir.

Eqo isə yalnız “mən”i görür

Sağlam münasibətlər “mən qalib gəlim” prinsipi ilə deyil, “biz birlikdə qalib gələk” anlayışı ilə qurulur.

Ailə həyatında ən təhlükəli problemlərdən biri həddindən artıq güclənmiş eqodur. Çünki eqo insanı dinləməkdən, anlamaqdan, bağışlamaqdan və dəyişməkdən uzaqlaşdırır.

Xoşbəxt ailələrdə tərəflər mükəmməl olmurlar. Onlar sadəcə bir-birini dinləməyi, səhvlərini qəbul etməyi və münasibəti öz eqolarından üstün tutmağı bacarırlar.

Unutmayaq ki, ailəni dağıdan hər zaman böyük hadisələr olmur. Bəzən sadəcə vaxtında deyilə bilməyən bir “Bağışla”, edilməyən bir addım və idarə olunmayan bir eqo illərlə qurulan münasibətin sonunu gətirə bilir.

Ülkər Zülfüqarova

Psixoloq və mediator