Yalan danışan insanı müəyyən etmək həmişə asan olmur. Çünki insanlar həqiqəti gizlətmək üçün təkcə sözlərini deyil, davranışlarını, səs tonlarını və ünsiyyət tərzlərini də dəyişə bilirlər. Bununla belə, psixoloqlar bildirirlər ki, bəzi ifadələr var ki, onlar manipulyasiya məqsədilə və ya qarşı tərəfi inandırmaq üçün digərlərindən daha çox istifadə olunur.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu cür ifadələrin işlədilməsi avtomatik olaraq insanın yalan danışdığı anlamına gəlmir. Lakin həmin sözlər ziddiyyətli açıqlamalar, suallardan yayınmaq, məsuliyyəti başqasının üzərinə atmaq və faktları təhrif etmək kimi davranışlarla birlikdə təkrarlanırsa, bu, diqqət yetirilməli siqnallardan biri hesab oluna bilər.

“Mən həqiqəti deyirəm”

Dürüst insan adətən bunu xüsusi vurğulamağa ehtiyac duymur. Əgər bir şəxs söhbət zamanı davamlı şəkildə “Mən həqiqəti deyirəm”, “Mən heç vaxt yalan danışmaram” kimi ifadələr işlədirsə, bu, qarşı tərəfin etibarını qazanmaq üçün şüurlu və ya şüuraltı cəhd ola bilər.

Psixoloqlar qeyd edirlər ki, yalan danışan insanlar bəzən sözlərinin məzmunundan çox, öz dürüstlüklərini vurğulamağa üstünlük verirlər. Bu isə diqqəti əsas mövzudan yayındırmağa xidmət edə bilər.

“Bu, məsələnin əsas hissəsi deyil”

Bu ifadə çox vaxt konkret suala cavab verməmək üçün istifadə olunan taktikalardan biri hesab edilir.

Belə hallarda insan verilən suala birbaşa cavab vermək əvəzinə söhbətin istiqamətini dəyişməyə çalışır. Məqsəd qarşı tərəfin diqqətini əsas məsələdən uzaqlaşdırmaq və müzakirənin fərqli mövzuya keçməsini təmin etməkdir.

“Sən çox şübhəçisən”

Bu cür ifadələr bəzən psixologiyada “qazlaytinq” (gaslighting) adlandırılan manipulyasiya üsulunun əlaməti kimi qiymətləndirilir.

Belə vəziyyətlərdə şəxs faktlara aydınlıq gətirmək əvəzinə qarşı tərəfin düşüncə və müşahidələrini şübhə altına alır. Nəticədə insan öz hisslərinə və gördüklərinə inanmaqda tərəddüd etməyə başlayır. Bu isə manipulyasiya edən şəxs üçün üstünlük yaradır.

“Sən məni tanıyırsan, mən bunu heç vaxt etməzdim”

Bu ifadə daha çox emosional bağlılıqdan istifadə etməyə yönəlmiş arqument hesab olunur.

Şəxs konkret fakt və ya sübut təqdim etmək əvəzinə münasibətlərə, keçmiş etimada və şəxsi nüfuzuna söykənərək qarşı tərəfi inandırmağa çalışır. Halbuki hər hansı iddianın doğru və ya yanlış olması insanın xarakteri haqqında deyil, mövcud faktlar əsasında qiymətləndirilməlidir.

“Sən orada deyildin”

Bu ifadə də manipulyasiya məqsədilə istifadə edilə bilən üsullardan biridir.

Belə deyildikdə qarşı tərəfə hadisəni tam bilmədiyi hiss etdirilir və onun sual vermək və ya fikir bildirmək hüququ zəiflədilməyə çalışılır. Halbuki hadisənin bütün detallarını bilməmək insanın məntiqi suallar verməsinə mane olmur.

“Mənimlə razı deyilsən?”

İlk baxışdan adi sual kimi görünsə də, bəzi hallarda bu ifadə psixoloji təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, manipulyasiya edən insanlar bu üsulla qarşı tərəfdən təsdiq almağa, dediklərinə dəstək qazandırmağa və ya məsuliyyəti bölüşdürməyə çalışırlar. İnsan emosional təsir altında qalaraq razılaşmağa meylli ola bilər.

Tək bir ifadəyə görə nəticə çıxarmaq düzgün deyil

Psixoloqlar vurğulayırlar ki, sadalanan ifadələrin işlədilməsi heç də hər zaman insanın yalan danışdığını göstərmir. Çünki bəzi insanlar həyəcan, stress və ya özünü müdafiə instinkti səbəbindən də oxşar sözlər işlədə bilirlər.

Lakin bu ifadələr davamlı şəkildə ziddiyyətli açıqlamalar, faktlardan yayınmaq, məsuliyyəti başqasının üzərinə atmaq və manipulyativ davranışlarla müşayiət olunursa, həmsöhbətin dediklərini daha diqqətlə qiymətləndirmək faydalı ola bilər. İnsanın nə dediyi qədər, onu necə dediyi, hansı vəziyyətdə dediyi və davranışlarının sözləri ilə nə dərəcədə uyğun gəldiyi də etibarlılığı müəyyən edən əsas amillərdəndir.