Cəmiyyətimizdə ailə qurarkən həm rəsmi nikahın, həm də dini nikahın bağlanmasına üstünlük verən cütlüklərə tez-tez rast gəlinir. Lakin bir çox insanlar bu iki anlayışı eyni hesab edir və düşünür ki, dini nikah bağlandıqdan sonra əlavə rəsmi qeydiyyata ehtiyac qalmır. Əslində isə hüquqi baxımdan vəziyyət tamamilə fərqlidir.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, ailə münasibətlərinin hüquqi baxımdan tanınması üçün nikah mütləq dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Yalnız rəsmi nikah ər-arvad arasında qanunla nəzərdə tutulan hüquq və vəzifələri yaradır.

Rəsmi nikah nədir?

Rəsmi nikah müvafiq icra orqanı tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınan nikahdır. Nikah qeydiyyata alındığı andan etibarən tərəflər qanun qarşısında ər və arvad statusu qazanırlar.

Bu status onlara bir sıra hüquqlar verir:

birgə əldə edilmiş əmlak üzərində hüquqlar;

qarşılıqlı maddi təminat öhdəliyi;

aliment hüququ;

vərəsəliklə bağlı hüquqlar;

uşaqların hüquqi statusunun müəyyən edilməsi;

ailə münasibətlərindən irəli gələn digər hüquq və vəzifələr.

Rəsmi nikah həm həyat yoldaşlarının, həm də gələcəkdə doğulacaq uşaqların hüquqlarının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Dini nikah hüquqi nəticə yaratmır

Dini nikah isə dini ayinlərə uyğun şəkildə bağlanan mənəvi birlik hesab olunur. Bu nikah insanların dini inancına uyğun olaraq ailə qurmasını ifadə etsə də, dövlət tərəfindən hüquqi nikah kimi qəbul edilmir.

Başqa sözlə, yalnız dini nikah bağlanıbsa, tərəflər qanun qarşısında ər-arvad hesab edilmir.

Bu isə gələcəkdə ciddi hüquqi problemlərə səbəb ola bilər.

Hansı problemlər yarana bilər?

Praktikada ən çox rast gəlinən mübahisələr məhz rəsmi nikahın olmaması ilə bağlı yaranır.

Məsələn:

ayrılıq zamanı birgə əldə edilmiş əmlakın bölüşdürülməsi çətinləşə bilər;

tərəflər aliment tələb etmək hüququndan istifadə edə bilməyə bilərlər;

həyat yoldaşlarından biri vəfat etdikdə digər tərəf qanuni vərəsə hesab olunmaya bilər;

sosial təminat və digər hüquqlarla bağlı problemlər yarana bilər.

Bir çox insanlar uzun illər birlikdə yaşadıqları üçün özlərini hüquqi baxımdan da həyat yoldaşı hesab etsələr də, qanun yalnız dövlət qeydiyyatına alınmış nikahı tanıyır.

Dini nikah rəsmi nikahı əvəz etmir

Bəzən cütlüklər əvvəlcə dini nikah bağlayır, rəsmi nikahı isə müxtəlif səbəblərdən təxirə salırlar. Lakin unutmaq olmaz ki, dini nikah heç bir halda dövlət qeydiyyatını əvəz etmir.

Məhz buna görə də ailə qurmaq istəyən şəxslərə ilk növbədə nikahlarını qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə rəsmiləşdirmək tövsiyə olunur.

Uşaqların hüquqları necə qorunur?

Valideynlərin rəsmi nikahda olub-olmamasından asılı olmayaraq, qanun uşaqların hüquqlarını qoruyur. Uşağın mənşəyi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada müəyyən edildikdən sonra onun aliment, vərəsəlik, təhsil, sosial təminat və digər hüquqları təmin olunur.

Lakin valideynlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi bəzi hallarda əlavə hüquqi prosedurlar tələb edə bilər. Buna görə də rəsmi nikah gələcəkdə yarana biləcək mübahisələrin qarşısının alınmasına kömək edir.

Hüquqi maariflənmə vacibdir

Ailə qurmaq yalnız mənəvi deyil, eyni zamanda hüquqi məsuliyyətdir. Nikahın dövlət qeydiyyatına alınması tərəflərin hüquqlarının qorunmasına, gələcəkdə yarana biləcək mübahisələrin qarşısının alınmasına və ailə institutunun hüquqi əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir.

Cəmiyyətimizdə bu mövzuda hüquqi maarifləndirmənin artırılması olduqca vacibdir. İnsanlar bilməlidirlər ki, dini nikah şəxsi inanc baxımından əhəmiyyətli olsa da, hüquqi baxımdan yalnız rəsmi nikah ailə münasibətlərinə qanuni status verir və tərəflərin hüquqlarını tam şəkildə qoruyur.

Hüquqşünas Ləman Qarayeva