Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən cari ilin ilk altı ayında 19 224 nikaha daxilolma və 9 776 boşanma halı qeydə alınıb. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumatlara əsasən, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən nikahların sayı 4,9-dan 3,8-ə, boşanmaların sayı isə 2,0-dan 1,9-a enib.
Rəqəmlər ilk baxışdan boşanmaların da azaldığını göstərsə də, nikahların sayındakı daha nəzərəçarpan geriləmə cəmiyyətdə ailə və evlilik institutuna münasibətlə bağlı bir sıra suallar yaradır. İnsanlar niyə əvvəlki illərlə müqayisədə daha az evlənir? Nikaha daxil olan cütlüklərin münasibətləri nə üçün davamlı olmur? Sosial və iqtisadi amillər ailə qərarlarına necə təsir edir?
Nikaha maraq niyə azalır?
Nikah qərarı artıq yalnız iki insanın bir-birinə olan sevgisi ilə izah olunan məsələ deyil. Mənzil, gəlir, iş imkanları, gələcək planlar, sosial gözləntilər və şəxsi azadlıq kimi amillər də insanların evlilik qərarına ciddi təsir göstərir.
Müasir dövrdə gənclər ailə qurmazdan əvvəl müəyyən sosial və maddi təminata sahib olmaq istəyirlər. Təhsil müddətinin uzanması, karyera qurmaq arzusu, mənzil və digər yaşayış xərclərinin artması nikah yaşının yüksəlməsinə səbəb olan amillər sırasında yer alır.
Sosioloq Ebru Özkanın fikrincə, nikah sayındakı azalma yalnız gənclərin ailə qurmaq istəməməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Burada cəmiyyətin ailəyə yanaşmasında baş verən dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır.
Müasir insan ailə qurmaq qərarını daha çox şəxsi seçim kimi qəbul edir. Əvvəllər ailə qurmaq sosial baxımdan gözlənilən və müəyyən yaşa çatdıqda mütləq həyata keçirilməli olan addım hesab olunurdusa, indi gənclər üçün fərdi rahatlıq, emosional uyğunluq və iqtisadi müstəqillik daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Boşanmaların azalması nə deməkdir?
Cari ilin ilk yarısında 9 776 boşanmanın qeydə alınması da diqqətçəkən göstəricidir. Əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən boşanmaların sayı 2,0-dan 1,9-a düşüb.
Lakin boşanma göstəricisinin azalmasını avtomatik olaraq ailələrin daha sağlam və davamlı olması ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz. Çünki boşanma qərarına gələn ailələrin sayı ilə münasibətlərində problem yaşayan ailələrin sayı eyni anlayış deyil.
Bəzi cütlüklər münasibətlərində ciddi problemlər yaşasalar da, müxtəlif səbəblərdən rəsmi şəkildə boşanmağa tələsmirlər. Uşaqlar, maddi asılılıq, mənzil problemi, sosial təzyiq, ailələrin münasibəti və digər amillər insanların rəsmi boşanma qərarını gecikdirə bilər.
Ebru Özkanın yanaşmasına görə, ailənin davamlılığı yalnız nikahın hüquqi baxımdan qorunub saxlanılması ilə ölçülməməlidir. Ailədə qarşılıqlı hörmət, ünsiyyət, emosional yaxınlıq və tərəflərin bir-birinin ehtiyaclarını nəzərə alması da mühüm göstəricilərdir.
Ailə qurmaqla bağlı gözləntilər dəyişir
Müasir ailələrdə tərəflərin bir-birindən gözləntiləri də əvvəlki dövrlərlə müqayisədə dəyişib. Qadın və kişinin ailədəki rollarına münasibət əvvəlki kimi sərt çərçivələrlə məhdudlaşmır.
Qadınların təhsil və əmək bazarında daha fəal iştirakı, kişilərin ailə və məişət məsuliyyətlərinə daha çox cəlb olunması yeni ailə modelinin formalaşmasına təsir edir. Bu dəyişikliklər münasibətlərdə daha bərabər tərəfdaşlıq yarada bildiyi kimi, tərəflərin ənənəvi gözləntiləri fərqli olduqda münaqişələrə də səbəb ola bilər.
Bu baxımdan ailə qurmazdan əvvəl tərəflərin gələcək həyatla bağlı əsas məsələlər barədə açıq danışması vacibdir. Harada yaşayacaqları, maliyyə məsələlərinin necə idarə olunacağı, uşağa münasibət, karyera planları, valideynlərlə münasibətlər və məişət məsuliyyətlərinin bölüşdürülməsi kimi məsələlər sonradan yaranan münaqişələrin qarşısının alınmasına kömək edə bilər.
Boşanmaların hüquqi tərəfi
Ailə münasibətlərində yaranan problemlərin son mərhələsi bəzən hüquqi müstəviyə keçir. Boşanma yalnız emosional qərar deyil, eyni zamanda tərəflərin əmlak, uşaqların yaşayış yeri, aliment və digər hüquq və öhdəliklərini əhatə edən hüquqi prosesdir.
Hüquqşünas Ləman Qarayeva qeyd edir ki, ailə münasibətlərinin pozulması zamanı tərəflərin emosional vəziyyətlə yanaşı, hüquqi məsuliyyətlərini də düzgün qiymətləndirməsi vacibdir. Xüsusilə azyaşlı uşaqların olduğu ailələrdə boşanma qərarı yalnız ər-arvad münasibətlərinin bitməsi kimi deyil, uşağın gələcək təminatı və hüquqlarının qorunması baxımından da nəzərdən keçirilməlidir.
Hüquqi baxımdan tərəflərin boşanma zamanı öz hüquq və vəzifələrini əvvəlcədən bilməsi sonrakı mübahisələrin qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Əmlak məsələləri, uşağın saxlanılması, aliment öhdəlikləri və digər məsələlər hüquqi qaydada həll olunmalıdır.
Rəqəmlər ailə münasibətlərində hansı dəyişiklikdən xəbər verir?
Cari ilin ilk yarısının statistikası göstərir ki, hər 1000 nəfərə düşən nikahların sayı 4,9-dan 3,8-ə enib. Boşanmaların göstəricisi isə 2,0-dan 1,9-a düşüb.
Bu rəqəmlər bir tərəfdən insanların nikaha daha ehtiyatlı yanaşdığını, digər tərəfdən isə ailə institutunda ciddi sosial dəyişikliklərin davam etdiyini göstərir.
Ailə qurmaq artıq yalnız ənənənin tələb etdiyi addım deyil. İnsanlar evlilikdən emosional rahatlıq, qarşılıqlı hörmət, tərəfdaşlıq və şəxsi inkişaf imkanları da gözləyirlər. Bu gözləntilər qarşılanmadıqda isə ailə münasibətlərinin davam etdirilməsi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çətin ola bilər.
Ona görə də nikah sayının azalmasını və boşanmaların statistikasını yalnız rəqəmlər üzərindən qiymətləndirmək kifayət deyil. Bu göstəricilərin arxasında insanların həyat tərzində, dəyərlərində, iqtisadi imkanlarında və ailəyə münasibətində baş verən dəyişikliklər dayanır.
Ailə institutunun möhkəmlənməsi üçün isə yalnız nikahların sayının artırılması deyil, sağlam münasibətlərin qurulması, gənclərin ailə həyatına hazırlanması, ailədaxili ünsiyyətin gücləndirilməsi və zəruri hallarda hüquqi və psixoloji dəstəyə çıxışın asanlaşdırılması da vacibdir.
Hazırladı: Mətin
