Su orqanizmin normal fəaliyyət göstərməsi üçün ən vacib ehtiyaclardan biridir. Buna baxmayaraq, gündəlik həyatın tempində bir çox insan gün ərzində kifayət qədər su içməyi unudur. Bəziləri yalnız susadıqda su içir, bəziləri isə çay, qəhvə və digər içkiləri suyun yerinə qəbul edir.
Halbuki orqanizmdə su çatışmazlığı yalnız ağız quruluğu və susuzluq hissi ilə özünü göstərmir. Maye çatışmazlığı müxtəlif orqan və sistemlərin fəaliyyətinə təsir edə, uzun müddət davam etdikdə isə müəyyən sağlamlıq problemlərinin yaranma riskini artıra bilər.
İlk əlamətlərə laqeyd yanaşmaq olmaz
Kifayət qədər su qəbul edilmədikdə orqanizm əvvəlcə bunu susuzluq, ağız quruluğu, sidiyin rənginin tündləşməsi və sidiyə çıxmanın azalması ilə göstərə bilər. Halsızlıq, başgicəllənmə və baş ağrısı da maye çatışmazlığının əlamətləri arasında yer alır.
Xüsusilə yaşlı insanlarda susuzluq hissi həmişə güclü olmaya bilər. Bu səbəbdən “susamıram, deməli suya ehtiyacım yoxdur” yanaşması düzgün deyil.
Baş ağrısı və halsızlıq yarada bilər
Bədəndə su çatışmadıqda insan özünü yorğun və enerjisiz hiss edə bilər. Yüngül susuzlaşma belə diqqətin və düşünmə qabiliyyətinin zəifləməsinə, əhval dəyişikliklərinə və baş ağrısına səbəb ola bilər.
Bəzən insan gün ərzində özünü halsız hiss edir, səbəbi isə yuxusuzluq və ya vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirir. Əlbəttə, yorğunluğun çoxsaylı səbəbi var. Lakin gün ərzində kifayət qədər maye qəbul edib-etmədiyimizi də nəzərdən keçirmək lazımdır.
Qəbizliyi artırır
Su həzm sisteminin normal fəaliyyətində də mühüm rol oynayır. Kifayət qədər maye qəbul edilmədikdə bağırsaq hərəkətləri çətinləşə və qəbizlik yarana bilər. CDC də susuzlaşmanın qəbizliklə əlaqəli ola biləcəyini qeyd edir.
Bu baxımdan qəbizlikdən şikayət edən insanın yalnız qida rasionuna deyil, gün ərzində qəbul etdiyi maye miqdarına da diqqət etməsi vacibdir.
Böyrəklər üçün əlavə yük yarada bilər
Böyrəklər orqanizmdə tullantıların sidik vasitəsilə xaric edilməsində mühüm rol oynayır. Su kifayət qədər qəbul edilmədikdə sidik daha konsentrasiyalı olur.
Uzunmüddətli və təkrarlanan susuzlaşma sidik yolları problemləri və böyrək daşı riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə sidikdə mineral və duzların konsentrasiyası yüksəldikdə kristalların bir-birinə yapışması və daş əmələ gəlməsi üçün şərait yarana bilər.
Böyrək daşı keçmişi olan insanlar maye qəbuluna daha ciddi yanaşmalıdırlar. Belə şəxslər üçün gündəlik maye ehtiyacı fərdi olaraq həkim tərəfindən müəyyənləşdirilə bilər.
Sidiyin rəngi bədənə dair ipucu verə bilər
Gündəlik həyatda kifayət qədər su qəbul edib-etmədiyimizi müəyyənləşdirməyin sadə göstəricilərindən biri sidiyin rəngidir. Açıq sarı və ya çox açıq rəngli sidik adətən kifayət qədər maye qəbuluna işarə edə bilər. Tünd rəngli sidik isə susuzlaşmanın əlamətlərindən biri ola bilər.
Lakin sidiyin rənginə yalnız su qəbulunun göstəricisi kimi baxmaq olmaz. Bəzi qidalar, vitaminlər və dərmanlar da sidiyin rəngini dəyişə bilər.
İsti havada və fiziki aktivlik zamanı suya ehtiyac artır
Havanın isti olması, çox tərləmək, idman və digər fiziki fəaliyyətlər zamanı orqanizm daha çox maye itirir. Eyni zamanda qızdırma, qusma və ishal zamanı da maye itkisi artır. Buna görə belə vəziyyətlərdə adi günlərdən daha çox maye qəbuluna ehtiyac yarana bilər.
Xüsusilə yay aylarında uzun müddət günəş altında qalmaq və su içməmək susuzlaşmanı sürətləndirə bilər.
“Gündə mütləq 2 litr su içilməlidir” fikri hər kəs üçün doğru deyil
Su ehtiyacı bütün insanlar üçün eyni deyil. Yaş, bədən quruluşu, fiziki aktivlik, hava şəraiti, qidalanma, hamiləlik və südvermə kimi amillər gündəlik maye ehtiyacına təsir edir. Üstəlik, gün ərzində qəbul edilən mayenin hamısı yalnız içilən sudan ibarət deyil; qidaların tərkibindəki su da ümumi maye qəbuluna daxildir.
Bu səbəbdən “hamı gündə dəqiq 2 litr su içməlidir” yanaşması elmi baxımdan universal qayda deyil. Əsas məsələ orqanizmin ehtiyacına uyğun kifayət qədər maye qəbul etməkdir.
Amma suyu həddindən artıq içmək də düzgün deyil
Sağlam qidalanmada olduğu kimi, su qəbulunda da ifrata yol vermək olmaz. Həddindən artıq su içilməsi, xüsusilə qısa müddətdə çox böyük miqdarda maye qəbul edilməsi qanda natrium səviyyəsinin həddindən artıq azalmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət hiponatremiya adlanır və ağır hallarda təhlükəli ola bilər.
Böyrək, ürək və digər xroniki xəstəlikləri olan insanların maye qəbulunu özbaşına kəskin şəkildə artırması da doğru deyil. Belə hallarda gündəlik maye miqdarı həkimin tövsiyəsinə əsasən müəyyənləşdirilməlidir.
Su içməyi necə vərdişə çevirmək olar?
Su içməyi tez-tez unudan insanlar bunu gündəlik vərdişə çevirə bilərlər. Məsələn, səhər oyandıqdan sonra, yeməklər arasında, fiziki fəaliyyətdən əvvəl və sonra su içmək faydalı vərdiş ola bilər.
Masanın üzərində su qabı saxlamaq da gün ərzində su qəbulunu xatırlamağa kömək edir. Şəkərli içkiləri azaltmaq və onların bir hissəsini adi su ilə əvəz etmək də daha sağlam seçimdir.
Əgər insanda davamlı güclü susuzluq, çox az sidiyə çıxma, tünd sidik, ciddi başgicəllənmə, çaşqınlıq, güclü halsızlıq və ya maye qəbul edə bilməmə kimi əlamətlər varsa, bunu sadəcə “az su içmişəm” kimi qiymətləndirmək olmaz. Xüsusilə ağır susuzlaşma tibbi müdaxilə tələb edə bilər.
Unutmayaq ki, su sadəcə susuzluğu yatıran içki deyil. O, orqanizmin temperaturunun tənzimlənməsində, həzmdə, tullantıların xaric edilməsində və hüceyrələrin normal fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Buna görə gün ərzində su qəbulunu unutmaq sağlamlığımızın ən sadə, amma vacib ehtiyaclarından birini nəzərdən qaçırmaq deməkdir.
Nərminə Abbasova
Terapevt, ailə həkimi
