İnsan orqanizmində bəzi dəyişikliklər özünü ağrı və ya yüksək hərarətlə deyil, daha səssiz əlamətlərlə göstərə bilər. Dilin rəngində, səthində və formasında yaranan dəyişikliklər, eləcə də dırnaqların kövrəkləşməsi, rənginin dəyişməsi və ya formasının pozulması bəzən diqqətdən kənarda qalır. Halbuki bu əlamətlər müəyyən hallarda orqanizmdə gedən proseslər barədə ipucu verə bilər.

Əlbəttə, hər bir dil və dırnaq dəyişikliklərini xəstəliklə əlaqələndirmək düzgün deyil. Qidalanma, ağız gigiyenası, istifadə olunan kosmetik vasitələr, mexaniki zədələnmələr və bəzi gündəlik vərdişlər də bu dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Əsas məsələ dəyişiklik davamlıdırsa və başqa əlamətlərlə müşayiət olunursa, səbəbini araşdırmaqdır.

Dilin rəngi nə deyir?

Sağlam dil adətən açıq çəhrayı rəngdə və nisbətən hamar səthli olur. Dilin üzərində nazik örtük olması isə səhər saatlarında, ağız quruluğu və bəzi qidaların qəbulundan sonra normal sayıla bilər.

Dilin nəzərəçarpacaq dərəcədə solğun görünməsi bəzi hallarda dəmir çatışmazlığı və ya qanazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Lakin yalnız dilin rənginə baxaraq anemiya diaqnozu qoymaq mümkün deyil. Halsızlıq, tez yorulma, başgicəllənmə, nəfəsdarlığı kimi əlamətlər də varsa, qan analizləri ilə vəziyyəti qiymətləndirmək lazımdır.

Dilin parlaq qırmızı, hamar və sanki “cilalanmış” görünməsi də bəzi vitamin-mineral çatışmazlıqları, xüsusilə B12 və folat çatışmazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Bəzən belə dəyişikliklər ağız boşluğunda iltihabi proseslər zamanı da meydana çıxır.

Dilin üzərində ağ örtük həmişə göbələk demək deyil

Dil üzərində ağ ərp insanların ən çox narahat olduğu dəyişikliklərdəndir. Lakin ağ örtüyün yaranmasının müxtəlif səbəbləri ola bilər. Ağız boşluğunun kifayət qədər təmizlənməməsi, ağız quruluğu, siqaret istifadəsi, bəzi qidalar və ağızdan nəfəs alma dil üzərində örtüyün artmasına səbəb ola bilər.

Bəzi hallarda isə ağ ləkələr və ya örtük ağız boşluğunun göbələk infeksiyası ilə əlaqəli olur. Xüsusilə antibiotik istifadəsindən sonra yaranıbsa, yanma və narahatlıq verirsə, həkim müayinəsi məqsədəuyğundur.

Dilin üzərində ağ ləkənin uzun müddət qalması, asanlıqla təmizlənməməsi, ağrı, qanama və ya yara ilə müşayiət olunması isə mütləq qiymətləndirilməlidir.

Dilin kənarlarında diş izləri

Bəzən dilin kənarlarında dişlərin izlərinə bənzəyən dalğalı görüntü yaranır. Bu, dilin dişlərə sıxılması və ya şişkin görünməsi ilə əlaqəli ola bilər.

Belə dəyişiklik təkbaşına ciddi xəstəlik əlaməti deyil. Lakin dil şişkinliyi davamlıdırsa və udma, danışma və ya nəfəs alma ilə bağlı problem yaradırsa, mütləq tibbi yardım tələb olunur.

Xüsusilə dil və boğazın qəfil şişməsi, nəfəs almaqda çətinlik və dodaqlarda şişkinlik allergik reaksiyanın əlaməti ola bilər və təcili yardım tələb edir.

Dırnaqların kövrəkləşməsi

Dırnaqların tez sınması və lay-lay soyulması çox vaxt sadə səbəblərlə bağlı olur. Tez-tez su və yuyucu vasitələrlə təmas, dırnaq boyası və aseton tərkibli vasitələrdən çox istifadə, mexaniki zədələnmələr dırnaqları zəiflədə bilər.

Lakin dəyişiklik uzun müddət davam edirsə, qidalanma xüsusiyyətləri və bəzi sağlamlıq problemləri də nəzərə alınmalıdır. Dəmir çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzin bəzi xəstəlikləri və digər vəziyyətlər dırnaqlarda dəyişikliklərlə müşayiət oluna bilər.

Dırnaqların rənginin dəyişməsi

Dırnağın saralması bəzən göbələk infeksiyası ilə əlaqəli olur. Bununla yanaşı, siqaret istifadəsi, dırnaq boyalarının uzun müddət istifadəsi və digər səbəblər də rəng dəyişikliklərinə gətirib çıxara bilər.

Dırnağın göyümtül və ya bənövşəyi rəng alması isə xüsusilə yeni yaranıbsa və dodaqlarda, dəridə göyərmə, nəfəs darlığı kimi əlamətlərlə birlikdədirsə, qanda oksigenləşmə ilə bağlı problemin göstəricisi ola bilər və təcili qiymətləndirilməlidir.

Dırnaqda ağ ləkələr nə deməkdir?

Dırnaqlardakı xırda ağ ləkələr çox vaxt insanların düşündüyü kimi mütləq kalsium çatışmazlığı demək deyil. Əksər hallarda dırnaq yatağının kiçik travmaları nəticəsində yaranır və dırnaq uzandıqca önə doğru hərəkət edərək yox olur.

Əgər dırnaqlarda geniş və davamlı dəyişikliklər, deformasiya və ya rəng dəyişikliyi yaranırsa, səbəbi ayrıca qiymətləndirmək lazımdır.

Dırnağın qaşıq formasını alması

Dırnağın ortasının içəri çökməsi və kənarlarının yuxarı qalxması “qaşıqvari dırnaq” görüntüsü yaradır. Bu dəyişiklik bəzi hallarda dəmir çatışmazlığı ilə əlaqələndirilir.

Belə vəziyyətdə yalnız dırnağa baxaraq dəmir preparatı qəbul etməyə başlamaq düzgün deyil. Əvvəlcə qan analizləri və həkim müayinəsi ilə səbəb müəyyənləşdirilməlidir.

Dırnaqlarda xətlər və çökəkliklər

Dırnaq üzərində uzununa xətlər yaş artdıqca daha çox nəzərə çarpa bilər və çox vaxt normal dəyişiklik hesab olunur.

Lakin dırnaqlarda eninə dərin xətlər, xırda çökəkliklər, parçalanma və ya formasının nəzərəçarpacaq dəyişməsi müxtəlif səbəblərlə meydana çıxa bilər. Bəzən ağır xəstəlikdən, yüksək hərarətdən və ya orqanizmə ciddi stress yaradan vəziyyətdən sonra dırnaq böyüməsində müvəqqəti pozulma yaranır.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dil və dırnaqlardakı hər dəyişiklik xəstəlik anlamına gəlmir. Ancaq dəyişiklik bir neçə həftə ərzində keçmirsə, getdikcə artırsa və halsızlıq, arıqlama, başgicəllənmə, nəfəs darlığı, ağızda ağrı və ya yaralar kimi başqa əlamətlərlə birlikdə müşahidə olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır.

Əsas prinsip budur: dil və dırnaq dəyişiklikləri diaqnoz deyil, bəzən orqanizmi daha yaxından qiymətləndirmək üçün bir ipucu ola bilər. Özbaşına vitamin, dəmir və ya digər preparatların qəbuluna başlamaqdansa, əvvəlcə səbəbi müəyyənləşdirmək daha doğrudur.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi