Valideynlərin ən çox verdiyi suallardan biri budur: “Uşağım niyə dərs oxumağı sevmir?”
Əslində problem çox vaxt dərsin özü deyil, dərs oxuma prosesində uşağın yaşadığı duyğulardır. Təzyiq, qorxu, tənqid və müqayisə ilə qarşılaşan uşaq üçün dərs oxumaq öyrənmə yox, stress mənbəyinə çevrilir.
Yaxşı xəbər budur ki, dərs oxumağı sevdirmək mümkündür. Amma bu, məcbur etməklə deyil, yanaşmanı dəyişməklə baş verir.
Uşaqlar niyə dərs oxumaqdan uzaqlaşır?
Uşağın dərsə qarşı mənfi münasibət formalaşdırmasının əsas səbəbləri bunlardır:
Davamlı tənqid olunmaq
Başqaları ilə müqayisə edilmək
Səhv etdikdə cəza almaq
Yüksək və real olmayan gözləntilər
Dərsin yalnız qiymətlə ölçülməsi
Bu hallarda uşaq dərsi “öyrənmək” üçün yox, qorxmamaq üçün oxumağa çalışır. Nəticədə motivasiya azalır.
Dərs oxumağı sevdirməyin psixoloji yolları
1) Nəticəyə yox, prosesə fokuslanın
“Yüksək qiymət almalısan” əvəzinə, “çalışmağın və öyrənməyə cəhd etməyin mənim üçün önəmlidir” mesajını verin.
2) Kiçik uğurları görün
Bir mövzunu başa düşmək, tapşırığı təkbaşına etməyə çalışmaq da uğurdur. Uşaq bacardığını hiss etdikcə özünəinamı artır.
3) Müqayisədən uzaq durun
“Filankəsin uşağı belə edir” cümlələri:
uşağın özünü dəyərsiz hiss etməsinə dərsə qarşı müqavimətin artmasına səbəb olur
4) Dərsi cəza vasitəsinə çevirməyin
Telefonu, oyunu dərsə görə cəza kimi istifadə etmək qısa müddətli nəticə versə də, uzun müddətdə dərsə qarşı nifrət yaradır.
5) Uşağın fərdi ritmini qəbul edin
Hər uşaq eyni sürətlə öyrənmir. Bu, tənbəllik deyil — inkişaf fərqliliyidir.
Valideynlərin unutmamalı olduğu bir məqam
Uşaq dərs oxumağı valideynini razı salmaq üçün yox, öyrənməyin dəyərini hiss etdikdə sevməyə başlayır.
Ən güclü motivasiya mənbəyi:
anlayış
güvən
emosional dəstəkdir.
Psixoloq Nuranə Şərifova
“StartSmile academy”nin təsisçi direktoru
Məncə, uşaq dərs oxumağı sevmir çünki, çox vaxt valideynlər sadəcə yüksək qiymət gözləyir. Amma öyrənmənin özü daha vacibdir, ona görə də stres yaratmaq lazım deyil.
Əgər uşağa daima tənqid olunsa və ya başqalarına müqayisə edilsə, dərs oxumağa qarşı nifrət yaranır. Məncə, hər kəsin öz sürəti ilə öyrənməsi vacibdir.
Həqiqətən də, dərsə qarşı pis münasibət çox vaxt məhz yüksək gözləntilərdən yaranır. Bəzi uşaqlar sadəcə cəhd etməyə çalışırlar, amma bəzən mükafat gözləntisi çox yüksək olur.
Uşağa davamlı cəza vermək yerinə, müsbət bir yanaşma ilə, özünü inkişaf etdirməyə təşviq etmək daha yaxşıdır. Dərsə maraq da belə yaranır.
Çox gözəl məsləhətdir. Məncə, uşaq dərs oxumağı yalnız yaxşı nəticələr əldə etmək üçün deyil, həm də öyrənmənin dəyərini anlayanda sevməyə başlayır.