Depressiya yalnız insanın əhval-ruhiyyəsinə və psixoloji vəziyyətinə təsir edən problem deyil. Son illərdə aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, psixi sağlamlıqla immun sisteminin fəaliyyəti arasında da qarşılıqlı əlaqə mövcuddur. Orqanizmdə gedən immun proseslər beynin fəaliyyətinə, emosional vəziyyətə və stressə reaksiyaya təsir göstərə bilər.

Araşdırmalarda depressiv pozuntu yaşayan insanlarda qandakı bəzi immun hüceyrələrinin sayında və fəaliyyətində dəyişikliklər müşahidə edilib. Bu nəticələr depressiyanın yalnız psixoloji amillərlə izah edilməsinin kifayət etmədiyini və xəstəliyin inkişafında bioloji mexanizmlərin də rol oynaya biləcəyini göstərir.

İmmun sistemi depressiyaya necə təsir göstərə bilər?

İmmun sistemi orqanizmi infeksiyalardan və digər təhlükələrdən qoruyan mürəkkəb müdafiə mexanizmidir. Onun fəaliyyətində anadangəlmə və adaptiv immun cavab mühüm rol oynayır.

Orqanizmdə iltihabi proseslər zamanı immun sisteminin müxtəlif hüceyrələri və siqnal molekulları aktivləşir. Bu proseslər yalnız toxumalarda deyil, beyin və sinir sisteminin fəaliyyətində də müəyyən dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Məhz bu səbəbdən alimlər depressiya zamanı immun sisteminin müəyyən komponentlərində müşahidə olunan dəyişikliklərə xüsusi diqqət yetirirlər. İmmun sisteminin fəaliyyəti ilə beynin fəaliyyəti arasında əlaqənin öyrənilməsi depressiyanın bioloji mexanizmlərinin daha yaxşı başa düşülməsinə imkan yarada bilər.

Depressiya immun sisteminə də təsir edə bilər

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, əlaqə yalnız immun sistemindən depressiyaya doğru olmaya bilər.

Uzunmüddətli stress, yuxu pozuntusu, fiziki aktivliyin azalması, qidalanma problemləri və depressiyanın özünün yaratdığı həyat tərzi dəyişiklikləri də immun sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər.

Bu baxımdan, qanda müəyyən immun hüceyrələrinin sayının dəyişməsi mütləq şəkildə depressiyanın səbəbi kimi qəbul edilməməlidir. Həmin dəyişikliklərin xəstəliyin yaranmasından əvvəl baş verdiyini, yoxsa depressiyanın inkişafından sonra meydana çıxdığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

İmmun hüceyrələrinin artması depressiya demək deyil

Elmi nəticələri düzgün şərh etmək xüsusilə vacibdir. Müəyyən immun hüceyrələrinin sayının artması və ya immun sistemindəki hər hansı dəyişiklik insanın mütləq depressiyaya tutulacağı anlamına gəlmir.

İnsanın psixi sağlamlığına genetika, həyat hadisələri, xroniki stress, yuxu, hormonal vəziyyət, sosial mühit, digər xəstəliklər və bir çox başqa faktorlar təsir göstərə bilər.

Ona görə də yalnız qan analizində immun göstəricilərinə əsaslanaraq depressiya diaqnozu qoymaq mümkün deyil.

Depressiyanın əlamətlərinə diqqət etmək lazımdır

Depressiya zamanı insanın gündəlik həyatında nəzərəçarpacaq dəyişikliklər yarana bilər. Uzun müddət davam edən kədər və ümidsizlik, əvvəllər zövq verən fəaliyyətlərə marağın azalması, enerjisizlik, yuxu və iştah dəyişiklikləri, diqqəti toplamaqda çətinlik, özünü dəyərsiz və günahkar hiss etmək bu əlamətlər arasında yer alır.

Bəzi insanlarda isə depressiya özünü daha çox fiziki şikayətlərlə göstərə bilər. Davamlı yorğunluq, baş və bədən ağrıları, yuxu problemləri və ümumi halsızlıq psixoloji vəziyyətlə əlaqəli ola bilər.

Bu əlamətlər həftələrlə davam edir və insanın işinə, ailə münasibətlərinə və gündəlik fəaliyyətinə mane olursa, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.

İmmun sistemi qorumaq psixi sağlamlıq üçün də əhəmiyyətlidir

İmmun sistemi ilə psixi sağlamlıq arasındakı əlaqənin öyrənilməsi bir daha göstərir ki, insan orqanizmini ayrı-ayrı sistemlər şəklində qiymətləndirmək düzgün deyil. Yuxu, qidalanma, fiziki aktivlik və stressin idarə olunması həm ümumi sağlamlıq, həm də psixoloji vəziyyət üçün əhəmiyyət daşıyır.

Sağlam həyat tərzi depressiyanın tibbi müalicəsini əvəz etmir. Lakin kifayət qədər yuxu almaq, balanslı qidalanmaq, müntəzəm fiziki aktivlik və sosial əlaqələri qorumaq ümumi sağlamlığın dəstəklənməsinə kömək edə bilər.

Qarşıda daha geniş tədqiqatlar dayanır

Depressiya və immun sistemi arasındakı əlaqənin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə bağlı yeni yanaşmaların yaranmasına səbəb ola bilər. Lakin hazırda immun hüceyrələrində müşahidə edilən dəyişikliklərin depressiyanın birbaşa səbəbi olduğunu söyləmək üçün kifayət qədər əsas yoxdur.

Əsas məqsəd bu əlaqənin mexanizmini daha dəqiq müəyyənləşdirməkdir: immun sistemindəki dəyişikliklər depressiyanın yaranmasına şərait yaradır, yoxsa depressiya orqanizmin immun cavabında dəyişikliklərə səbəb olur?

Bu sualların cavablandırılması depressiyanın daha dərindən anlaşılmasına və gələcəkdə fərdi müalicə strategiyalarının hazırlanmasına töhfə verə bilər.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi