Müasir dövrdə valideynlər uşaqlarını təhlükələrdən qorumağa daha çox çalışırlar. Lakin bəzən bu qoruma həddi aşır və uşağın psixoloji inkişafına mane olur. Həddindən artıq qoruyucu valideynlik – uşağın müstəqil qərar verməsinə, risk qiymətləndirməsinə və problem həll etməsinə imkan verməyən tərbiyə modelidir.
Həddindən artıq qoruyucu valideynlik nədir?
Bu tip valideynlikdə ana və ya ata:
Uşağın yerinə qərar verir
Onun yerinə tapşırıqları icra edir
Hər münaqişəyə müdaxilə edir
Kiçik riskləri belə təhlükə kimi qəbul edir
Uşağın emosional çətinlik yaşamasına imkan vermir
Niyyət adətən müsbət olur — “uşağım əziyyət çəkməsin”. Amma inkişaf baxımından çətinlik yaşamaq və problemi həll etmək uşağın psixoloji gücünü formalaşdırır.
Psixoloji baxımdan necə izah olunur?
Bağlanma nəzəriyyəsinə görə (John Bowlby), valideyn uşağa “təhlükəsiz baza” olmalıdır. Yəni uşaq həm özünü güvənli hiss etməli, həm də müstəqil şəkildə dünyanı kəşf etməlidir. Həddindən artıq qoruma isə bu balansı pozur.
Psixososial inkişaf mərhələlərini izah edən (Erik Erikson) nəzəriyyəyə görə, erkən yaşlarda uşağın təşəbbüskarkıq hissi formalaşmalıdır. Daim nəzarət və müdaxilə bu mərhələdə özünə inamsızlıq yarada bilər.
Uşağa mümkün təsirləri
🔹 Özünə inamın zəifləməsi
🔹 Qərarvermə çətinliyi
🔹 Sosial adaptasiya problemləri
🔹 Səhv etməkdən həddindən artıq qorxu
🔹 Yüksək narahatlıq səviyyəsi
🔹 Asılılıq davranışı
Belə uşaqlar böyüdükdə tez-tez “özüm bacara bilərəmmi?” sualı ilə yaşayırlar.
Valideyn niyə həddindən artıq qoruyucu olur?
Öz uşaqlıq travmaları
Yüksək narahatlıq
Tək övlad olması
Sağlamlıqla bağlı keçmiş qorxular
Sosial təzyiq və müqayisə
Bəzən problem uşağın deyil, valideynin daxili qorxularının nəticəsi olur.
Sağlam balans necə qurulmalıdır?
✔️ Yaşa uyğun məsuliyyət verin
✔️ Səhv etməyə icazə verin
✔️ Problemi onun yerinə həll etməyin
✔️ Kiçik risklərə kontrollu şəkildə imkan yaradın
✔️ “Sən bacararsan” mesajını tez-tez verin
Unutmayaq ki, güclü şəxsiyyət qoruma ilə deyil, təcrübə ilə formalaşır.
Psixoloq Nuranə Şərifova
“StartSmile academy”nin təsisçi direktoru
Valideynler bezen usaqlarını cox qoruyurlar ama meqale gozel izah edir ki, bu, onlarin inkişafina nece tesir edir. Mence, her bir valideynin bu meqeleni oxumasi vacibdir.
Usaqlari risqlərdən qorumaq yaxsıdır ama onlari sehv etmeye ve oz qerarlarını vermeye teshviq etmek də cox onemlidir.
Mənə elə gəlir ki, bəzən valideynlər öz qorxu və narahatlıqları səbəbindən uşaqlarının inkişafına mane olurlar
Mənim düşüncəmə görə, valideynlər uşaqlarına daha çox müstəqillik tanımalı, səhv etmələrinə icazə verməlidirlər. Çünki yalnız təcrübə ilə öyrənə bilərik.
Valideynlər çox vaxt uşaqlarının səhv etməməsi üçün hər şeyi özləri həll etməyə çalışırlar. Amma bu, uşaqların psixoloji sağlamlığını əngəlləyir.