İnsanların böyük bir hissəsi həkimə yalnız hansısa narahatlıq yarandıqda müraciət edir. Ağrı, halsızlıq, başgicəllənmə və ya başqa bir simptom yoxdursa, müayinəyə ehtiyac olmadığını düşünürlər. Halbuki bəzi xəstəliklər uzun müddət heç bir ciddi əlamət vermədən inkişaf edə bilər.

Məhz buna görə profilaktik müayinələr sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır. İnsan özünü yaxşı hiss etdiyi halda belə müəyyən müayinələrdən keçməklə bəzi riskləri erkən mərhələdə aşkar edə bilər.

Ailə həkimi və terapevt Nərminə Abbasova bildirir ki, həkimə müraciət etmək üçün mütləq ağrı və ya başqa bir şikayətin yaranmasını gözləmək düzgün yanaşma deyil.

Özünü sağlam hiss etmək həmişə sağlam olmaq demək deyil

Orqanizmdə gedən bəzi dəyişikliklər ilkin mərhələdə heç bir nəzərəçarpan simptom yaratmaya bilər. İnsan gündəlik həyatına normal şəkildə davam edir və özünü tam sağlam hesab edir.

Məsələn, qan təzyiqinin yüksəlməsi, xolesterinin artması, qan şəkərində dəyişikliklər və bəzi digər problemlər uzun müddət aşkar şikayət yaratmaya bilər.

İnsan yalnız müəyyən bir simptom ortaya çıxdıqdan sonra müayinəyə müraciət etdikdə isə problem artıq daha uzun müddətdir davam edir.

Bu səbəbdən profilaktik yanaşmanın əsas məqsədi xəstəlik yarandıqdan sonra onu axtarmaq deyil, sağlamlıq risklərini mümkün qədər erkən müəyyən etməkdir.

Qan təzyiqini bilmədən yüksək təzyiqlə yaşamaq mümkündür

Yüksək arterial təzyiq çox vaxt “səssiz” gedə bilər. Bəzi insanlarda baş ağrısı və ya başqa əlamətlər müşahidə edilsə də, digərləri özlərini tam normal hiss edə bilərlər.

Bu səbəbdən vaxtaşırı qan təzyiqinin ölçülməsi sadə, lakin əhəmiyyətli profilaktik addımlardan biridir.

Xüsusilə ailəsində ürək-damar xəstəlikləri olan, artıq çəkisi olan, az hərəkət edən və ya digər risk faktorlarına sahib şəxslərin təzyiq göstəricilərini nəzarətdə saxlaması vacibdir.

Analizlər yalnız xəstə insanlar üçün deyil

Qan analizlərinin aparılması da yalnız xəstəlik zamanı lazım olan prosedur kimi qəbul edilməməlidir.

Həkim insanın yaşını, cinsini, həyat tərzini, ailə tarixçəsini və risk faktorlarını nəzərə alaraq hansı müayinələrə ehtiyac olduğunu müəyyənləşdirə bilər.

Bəzi hallarda qan şəkəri, lipid profili, qan hüceyrələrinin göstəriciləri və digər laborator müayinələr sağlamlıq vəziyyəti barədə əlavə məlumat verə bilər.

Amma burada mühüm məqam odur ki, hər kəsin hər il bütün analizləri etdirməsi vacib deyil. Müayinələrin seçimi fərdi olmalıdır.

Ailə tarixçəsi niyə vacibdir?

İnsanın ailəsində müəyyən xəstəliklərin olması onun riskini qiymətləndirərkən nəzərə alınan amillərdən biridir.

Məsələn, yaxın qohumlarda ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet və ya digər xroniki problemlər varsa, həkim profilaktik nəzarət planını buna uyğun müəyyən edə bilər.

Bu səbəbdən ailə həkimi ilə söhbət zamanı ailə sağlamlığı tarixçəsi barədə məlumat vermək əhəmiyyətlidir.

Profilaktik müayinə “lazımsız analiz” demək deyil

Bəzən insanlar sağlam olduqları halda müayinədən keçməyi lazımsız hesab edirlər. Digər tərəfdən, bəzi insanlar isə əksinə, çoxsaylı analiz və müayinələrin sağlamlıq üçün daha faydalı olduğunu düşünür.

Əslində hər iki yanaşma düzgün olmaya bilər

Profilaktik müayinə həkimin qiymətləndirməsinə əsaslanan məqsədli nəzarət olmalıdır. Lazım olmayan çoxsaylı müayinələr insanı əlavə xərclərlə və yanlış nəticələrin yaratdığı narahatlıqla üz-üzə qoya bilər.

Ona görə “hər şeyi yoxlatdırmaq” əvəzinə, yaşa və risklərə uyğun müayinə planının müəyyənləşdirilməsi daha məqsədəuyğundur.

30, 40 və 50 yaşda yanaşma eyni deyil

Profilaktik müayinələrin məzmunu insanın yaşından və fərdi risklərindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Gənc və sağlam bir insan üçün lazım olan müayinələrlə daha yaşlı insan üçün tövsiyə edilən müayinələr eyni olmaya bilər.

Eyni zamanda artıq çəki, siqaret istifadəsi, hərəkətsiz həyat tərzi, ailə tarixçəsi və əvvəlki analizlərdə aşkar edilmiş dəyişikliklər də həkimin qərarına təsir edə bilər.

Bu səbəbdən sosial şəbəkədə və ya internetdə yayılan “hamı ildə bir dəfə bu 20 analizi verməlidir” kimi siyahılara kor-koranə əməl etmək düzgün deyil.

Həkim müayinəsi yalnız analizdən ibarət deyil

Profilaktik sağlamlıq yoxlamasını yalnız laborator analizlərlə məhdudlaşdırmaq da doğru deyil.

Həkim xəstənin həyat tərzi, qidalanması, yuxusu, fiziki aktivliyi, qəbul etdiyi dərmanlar, ailə tarixçəsi və digər risk faktorları barədə məlumat toplaya bilər.

Qan təzyiqi, çəki və digər əsas göstəricilər qiymətləndirilə, ehtiyac olduqda əlavə müayinələr planlaşdırıla bilər.

Bəzən həkim üçün xəstənin danışdığı bir detal hər hansı analiz nəticəsindən daha əhəmiyyətli ola bilər.

Nərminə Abbasova: “Şikayət yaranmasını gözləmək profilaktik yanaşma deyil”

Ailə həkimi və terapevt Nərminə Abbasova hesab edir ki, sağlamlığa münasibətdə əsas məqsəd yalnız xəstəliyi müalicə etmək deyil, onun risklərini vaxtında müəyyənləşdirməkdir.

İnsan özünü yaxşı hiss edirsə, bu, əlbəttə, müsbət göstəricidir. Lakin bu, bütün sağlamlıq göstəricilərinin mütləq normal olduğu anlamına gəlmir.

Profilaktik müayinənin məqsədi insanı xəstə axtarmaq deyil. Əksinə, sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək, risk faktorlarını müəyyənləşdirmək və lazım gəldikdə erkən müdaxilə etməkdir.

Bu səbəbdən “heç nəyim ağrımır, deməli həkimə ehtiyacım yoxdur” yanaşması sağlamlığa uzunmüddətli münasibətdə düzgün strategiya sayılmır.

Ən doğru yanaşma isə insanın yaşına, ailə tarixçəsinə, həyat tərzinə və fərdi risklərinə uyğun profilaktik müayinə planını ailə həkimi və ya terapevtlə birlikdə müəyyənləşdirməsidir.