Hər il iyunun 1-də dünyanın bir çox ölkəsində Uşaqların Müdafiəsi Günü qeyd olunur. Bu tarix uşaqlara sevgi, diqqət və qayğı göstərmək üçün bir fürsət olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətə mühüm bir həqiqəti xatırladır: uşaqların hüquqlarının qorunması yalnız bir günün deyil, hər günün vəzifəsidir.
Uşaq cəmiyyətin ən həssas üzvüdür. Onun fiziki, mənəvi və intellektual inkişafı yalnız ailənin deyil, bütövlükdə dövlətin və cəmiyyətin məsuliyyət daşıdığı bir sahədir. Məhz buna görə də Uşaqların Müdafiəsi Gününə yalnız bayram kimi deyil, həm də hüquqi məsuliyyət günü kimi yanaşmaq daha doğru olardı.
Müasir hüquq sistemlərində uşaqların hüquqları insan hüquqlarının ayrılmaz tərkib hissəsi kimi qəbul edilir. Yaşamaq, təhsil almaq, sağlam mühitdə böyümək, zorakılıqdan və ayrı-seçkilikdən qorunmaq hər bir uşağın fundamental hüquqlarıdır. Bu hüquqların təmin edilməsi dövlətlərin üzərinə konkret öhdəliklər qoyur və həmin öhdəliklər yalnız qanunların qəbul edilməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ qanunların real həyatda effektiv tətbiq olunmasıdır.
Azərbaycan Respublikasında uşaqların hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində geniş hüquqi baza formalaşdırılıb. Uşaq hüquqlarının qorunması ilə bağlı qanunvericilik aktları, dövlət proqramları və institusional mexanizmlər mövcuddur. Bununla belə, hüquqi təminatların kağız üzərində qalması deyil, gündəlik həyatda öz əksini tapması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Təəssüf ki, bu gün də uşaqlar müxtəlif risklərlə üzləşirlər. Məişət zorakılığı, laqeyd münasibət, erkən nikahlar, internet mühitində təhdidlər, kiberbullinq və digər hallar uşaqların təhlükəsizliyinə ciddi təsir göstərir. Bu problemlərlə mübarizə yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının və ya məhkəmələrin vəzifəsi deyil. Burada ailənin, təhsil müəssisələrinin, media qurumlarının və vətəndaş cəmiyyətinin də mühüm rolu vardır.
Valideynlər uşağın ilk hüquq müdafiəçiləridir. Uşağın şəxsiyyət kimi formalaşması, hüquqlarını tanıması və özünü təhlükələrdən qoruya bilməsi ilk növbədə ailədə verilən tərbiyədən asılıdır. Məktəblər isə uşaqlara yalnız bilik deyil, həm də hüquq mədəniyyəti aşılamaq missiyasını daşıyırlar. Hüquqlarını bilən uşaq onların pozulmasına qarşı daha həssas olur və yardım mexanizmlərinə müraciət etməyi bacarır.
Rəqəmsallaşan dünyada uşaqların hüquqlarının müdafiəsi yeni çağırışlar ortaya çıxarır. Sosial şəbəkələr və internet platformaları uşaqlara inkişaf imkanları yaratmaqla yanaşı, onları informasiya təhlükəsizliyi, şəxsi məlumatların yayılması və psixoloji təzyiq kimi risklərlə də üz-üzə qoyur. Bu səbəbdən dövlət qurumları, texnologiya şirkətləri və valideynlər arasında əməkdaşlıq daha da vacib hala gəlir.
Uşaqların Müdafiəsi Günü münasibətilə təşkil olunan tədbirlər, hədiyyələr və əyləncələr təqdirəlayiqdir. Lakin uşaqlara verilə biləcək ən böyük hədiyyə onların hüquqlarının etibarlı şəkildə qorunduğu, təhlükəsiz və ədalətli cəmiyyətin qurulmasıdır. Uşaqların müdafiəsi yalnız humanist bir yanaşma deyil, həm də hüquqi və mənəvi öhdəlikdir.
Bu gün hər birimiz özümüzə bir sual verməliyik: uşaqların hüquqlarının qorunması üçün üzərimizə düşən vəzifələri nə dərəcədə yerinə yetiririk? Cavabımız nə qədər səmimi olarsa, gələcəyimiz də bir o qədər sağlam və güclü olacaq. Çünki uşaqların hüquqlarına göstərilən hörmət, əslində, cəmiyyətin öz gələcəyinə göstərdiyi hörmətdir.
Hüquqşünas Ləman Qarayeva
