Vərəm (tuberkulyoz) — hələ də dünyada ciddi ictimai sağlamlıq problemi olaraq qalır. Xəstəliyin erkən aşkarlanması və düzgün idarə olunması onun yayılmasının qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Vərəm infeksiyası iki əsas formada müşahidə olunur: gizli (latent) və aktiv vərəm. Hər iki forma fərqli klinik və epidemioloji xüsusiyyətlərə malikdir və terapevtlər, ailə həkimləri üçün düzgün yanaşma vacibdir.

1) Gizli (latent) vərəm

Gizli vərəm infeksiyası Mycobacterium tuberculosis bakteriyasının orqanizmə daxil olmasına baxmayaraq, xəstəliyin klinik əlamətlərinin müşahidə olunmadığı vəziyyətdir. Bu formada xəstələr simptomsuz olur və adi həyat tərzinə davam edə bilirlər.

Xüsusiyyətləri:

Xəstəlik əlamətləri yoxdur: öskürək, halsızlıq, qızdırma, gecə tərləməsi müşahidə olunmur.

Xəstəlik yayılmır, yəni infeksiyalı şəxs ətrafdakılara vərəm yoluxdurmur.

Diaqnostika: Mantoux testi (tuberkulin testləri) və ya interferon-gamma sərbəst buraxılma testləri ilə aşkarlana bilər.

Risk qrupları: immuniteti zəifləmiş şəxslər, şəkərli diabet, HIV/AIDS xəstələri, yaxın ətrafında aktiv vərəm xəstəsi olanlar.

Terapevtik yanaşma:

Gizli vərəm aşkarlanarsa, adətən profilaktik dərman müalicəsi təklif olunur. Bu, infeksiyanın aktiv vərəmə çevrilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Müalicə rejimi fərdi olaraq həkim tərəfindən təyin edilir və adətən qısa kurslu antibiotik terapiyası ilə aparılır.

2) Aktiv vərəm

Aktiv vərəm xəstəliyi bakteriyanın aktiv şəkildə çoxalması və orqanizmə təsir etməsi nəticəsində yaranır. Bu forma həm klinik əlamətlərə, həm də infeksiyanın yayılma potensialına malikdir.

Əlamətləri:

Davamlı öskürək, bəzən qanlı bəlğəm.

Halsızlıq, iştahsızlıq, əhəmiyyətli çəki itkisi.

Qızdırma və gecə tərləməsi.

Xəstəlik müxtəlif orqanları təsir edə bilər, ən çox ağciyərləri zədələyir.

Diaqnostika:

Radioloji müayinə: rentgen və ya kompüter tomoqrafiyası.

Bəlğəm analizi: mikobakteriyoloji test və PCR.

Laborator indikatorlar: qan testləri ilə iltihab göstəricilərinin qiymətləndirilməsi.

Müalicə:

Aktiv vərəm dərmanlarla uzunmüddətli terapiya tələb edir. Müalicə protokolu adətən 6–9 ay davam edir və bir neçə antituberkulyoz dərmanın kombinasiyasını əhatə edir. Müalicənin düzgün aparılması həm xəstənin sağalması, həm də cəmiyyət üçün yoluxuculuğun qarşısının alınması baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.

3) Terapevt və ailə həkimi üçün tövsiyələr

Xəstələrin risk qruplarını müəyyən etmək və skrininq testlərini vaxtında həyata keçirmək.

Gizli vərəm aşkarlanarsa, profilaktik müalicəni tövsiyə etmək.

Aktiv vərəm diaqnozu qoyulan xəstələri dərmanlara davamlılıq baxımından yaxından izləmək.

Xəstələrin sosial və psixoloji dəstəyini təmin etmək, müalicə prosesinə riayət etmələrini təşviq etmək.

Gizli və aktiv vərəm arasında fərqi düzgün qiymətləndirmək, həm fərdi, həm də ictimai sağlamlıq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Terapevt və ailə həkimi xəstə ilə uzunmüddətli əlaqə saxlayaraq, həm xəstəliyin erkən aşkarlanmasını, həm də effektiv müalicəsini təmin edə bilər.

Nərminə Abbasova

Terapevt və ailə həkimi