Narkotik maddələrə, zərərli video oyunlara və digər dağıdıcı vərdişlərə asılılıq təkcə fərdin deyil, bütövlükdə ailənin və cəmiyyətin problemidir. Bu məsələdə ailənin rolu həlledici, valideynin məsuliyyəti isə əvəzolunmazdır.
Ailə uşağın ilk sosial mühitidir. Uşaq davranış modellərini, emosiyaları idarə etməyi və qərar verməyi ilk olaraq ailədə öyrənir. Əgər ailədə sevgi, diqqət və açıq ünsiyyət varsa, uşaq özünü dəyərli hiss edir və zərərli təsirlərə qarşı daha dayanıqlı olur.
Əksinə, laqeydlik, anlaşılmazlıq və ya həddindən artıq sərt nəzarət uşağı alternativ “qaçış yolları” axtarmağa yönəldə bilər. Bu yollara narkotiklər, oyun asılılığı və digər pis vərdişlər daxildir.
Valideynin məsuliyyəti yalnız qadağa qoymaqdan ibarət deyil. Əsas məsələ maarifləndirmək, dinləmək və doğru istiqamət verməkdir. Valideyn:
– Uşağın dost çevrəsini və maraqlarını tanımalıdır.
– Onunla mütəmadi və səmimi ünsiyyət qurmalıdır.
– Öz davranışı ilə nümunə olmalıdır.
– Texnologiya və oyun istifadəsinə balanslı nəzarət etməlidir.
– Problemin ilk əlamətlərini vaxtında hiss edib reaksiya verməlidir.
Xüsusilə video oyunlar məsələsində tam qadağa əks effekt verə bilər. Əsas məqsəd balansdır. Oyun vaxtı məhdudlaşdırılmalı, faydalı fəaliyyətlərlə əvəzlənməli və uşağın real həyat bacarıqlarının inkişafına şərait yaradılmalıdır.
Məlumatlılığın artırılması isə bu mübarizənin əsas sütunlarından biridir. Valideynlər bu sahədə daim özlərini inkişaf etdirməli, müasir risklər (internet, sosial media, yeni narkotik növləri və s.) barədə məlumatlı olmalıdırlar. Məktəblərdə maarifləndirici tədbirlər, psixoloq dəstəyi və ictimai kampaniyalar bu sahədə böyük rol oynayır.
Unutmaq olmaz ki, asılılıq birdən yaranmır – bu, tədricən formalaşan bir prosesdir. Erkən mərhələdə diqqət, anlayış və düzgün yanaşma bir insanın həyatını tamamilə dəyişə bilər. Güclü ailə isə bu mübarizədə ən güclü qoruyucu qaladır.
Ülkər Zülfüqarova
Psixoloq və mediator
Uşagın dost çevrəsini tanımaq ve maraqlarını bilmək çox vacibdir.
Ailə güclü olarsa, uşag üçün qoruyucu qaladır.