Müasir həyatın sürətli ritmi, sosial məsuliyyətlər, iqtisadi çətinliklər və şəxsi münasibətlər insan psixologiyasına ciddi təsir göstərir. Bu təsirlərin ən geniş yayılmış nəticələrindən biri isə stressdir. Stress bəzən insanı inkişaf etdirən stimul rolunu oynasa da, uzunmüddətli və idarəolunmaz hala gəldikdə həm psixi, həm də fiziki sağlamlıq üçün təhlükəyə çevrilir.

Bu gün bir çox insan “Necə sakit qala bilərəm?”, “Daxili gərginlikdən necə qurtulum?” suallarına cavab axtarır. Stressdən çıxış yolu ilk növbədə onun səbəblərini anlamaq və psixoloji tarazlığı qorumağı öyrənməkdən keçir.

Stress nədir?

Stress insanın qarşılaşdığı hər hansı təhlükə, dəyişiklik və ya təzyiqə qarşı verdiyi emosional və fizioloji reaksiyadır. İş yükü, ailə problemləri, maddi sıxıntılar, informasiya çoxluğu və hətta gündəlik yorğunluq belə stress yarada bilər.

Stress zamanı insanın bədənində adrenalin və kortizol hormonlarının səviyyəsi artır. Nəticədə ürək döyüntüsü sürətlənir, yuxu pozulur, əsəbilik artır və diqqət zəifləyir. Uzun müddət davam edən stress isə depressiya, panik atak, xroniki yorğunluq və müxtəlif psixosomatik xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Stressin əsas əlamətləri

* Davamlı narahatlıq və gərginlik hissi

* Tez əsəbiləşmək

* Yuxu pozuntuları

* İştahanın dəyişməsi

* Baş ağrıları və halsızlıq

* Konsentrasiya çətinliyi

* Özünəinamın azalması

* İnsanlardan uzaqlaşmaq istəyi

Bu əlamətlər vaxtında fərq edilmədikdə insanın həyat keyfiyyəti aşağı düşməyə başlayır.

Stressdən çıxış yolları

1) Duyğuları qəbul etmək

Bir çox insan stress keçirdiyini gizlətməyə çalışır. Halbuki emosiyaları inkar etmək problemi daha da dərinləşdirir. İnsan ilk növbədə öz hisslərini qəbul etməli və “Mən hazırda yorğunam”, “Mən narahatam” deməyi bacarmalıdır. Duyğuların qəbul edilməsi psixoloji sağalmanın ilk addımlarından biridir.

2) Düzgün nəfəs və relaksasiya texnikaları

Dərin nəfəs məşqləri sinir sistemini sakitləşdirir. Gündə bir neçə dəfə sakit mühitdə nəfəsi yavaş şəkildə alıb-vermək bədənin gərginliyini azaltmağa kömək edir. Meditasiya, relaksasiya və mindfulness məşqləri də stressin idarə olunmasında olduqca təsirlidir.

3) Fiziki aktivlik

Hərəkət insan psixikasının ən güclü dəstək vasitələrindən biridir. Gündəlik yürüş, idman və ya sadə fiziki fəaliyyət beyində “xoşbəxtlik hormonları”nın artmasına səbəb olur və stress səviyyəsini azaltmağa kömək edir.

4) Sağlam sosial münasibətlər

İnsan emosional varlıqdır və dəstəyə ehtiyac duyur. Güvənilən insanlarla ünsiyyət, ailə münasibətlərinin sağlam qurulması və sosial təcriddən uzaq olmaq psixoloji dayanıqlılığı artırır. Bəzən sadəcə dinlənildiyini hiss etmək belə insanın yükünü azalda bilir.

5) Vaxtı düzgün idarə etmək

Plansız həyat tərzi stressin əsas səbəblərindən biridir. Günlük plan qurmaq, prioritetləri müəyyənləşdirmək və istirahət üçün vaxt ayırmaq daxili gərginliyi azaltmağa kömək edir. İnsan hər işi eyni anda etməyə çalışdıqda həm zehni, həm də emosional yorğunluq yaşayır.

6) Peşəkar psixoloji dəstək almaq

Bəzən insan təkbaşına stressin öhdəsindən gələ bilmir. Bu halda psixoloq dəstəyi almaq vacibdir. Psixoloji konsultasiya insanın özünü daha yaxşı tanımasına, emosiyalarını idarə etməsinə və problemlərə daha sağlam baxmasına kömək edir.

Psixoloji sağlamlıq həyat keyfiyyətidir

Unutmaq olmaz ki, psixoloji sağlamlıq ən az fiziki sağlamlıq qədər önəmlidir. İnsan öz ruhuna qayğı göstərmədikdə həyatın rəngləri solğun görünməyə başlayır. Stressdən tamamilə qaçmaq mümkün olmasa da, onu düzgün idarə etməyi öyrənmək mümkündür.

Müşahidələrimə əsasən, insanlar çox zaman yalnız ciddi psixoloji çətinlik yaşadıqdan sonra öz daxili dünyalarına diqqət ayırmağa başlayırlar. Halbuki psixoloji sağlamlığın qorunması gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməlidir.

Hər bir insan öz daxili gücünü kəşf edə və daha sağlam psixoloji həyat qura bilər. Bunun üçün isə ilk addım özünü dinləmək, özünə dəyər vermək və lazım gəldikdə yardım almaqdır

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)