Uşaqlar dünyaya valideynlərini sevərək gəlirlər. Onlar valideynlərinin sevgisini, qəbulunu və diqqətini həyat üçün vacib hesab edirlər. Buna görə də valideynlərin hər sözü, hər reaksiyası və hər gözləntisi uşağın daxili dünyasında dərin iz buraxır.

Valideyn övladından yüksək nəticələr gözlədikdə, niyyəti adətən yaxşı olur. O istəyir ki, uşağı uğurlu, savadlı və güclü olsun. Lakin bu gözləntilər uşağın yaşına, imkanlarına və fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun olmadıqda, onlar inkişaf üçün motivasiya deyil, psixoloji yükə çevrilə bilər.

Elmi araşdırmalar nə deyir?

Psixologiya və neyroelm sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, davamlı təzyiq və yüksək gözləntilər uşağın stress sistemini aktiv vəziyyətdə saxlayır. Bu zaman kortizol hormonunun səviyyəsi artır. Uzunmüddətli stress isə diqqət, yaddaş, emosional tənzimləmə və qərarvermə ilə əlaqəli beyin strukturlarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Digər araşdırmalar göstərir ki, valideyn sevgisini yalnız nailiyyətlə əlaqələndirən uşaqlarda narahatlıq, özünəinamın aşağı olması, mükəmməllikçilik və uğursuzluq qorxusu daha çox müşahidə olunur.

Uşaq nə hiss edir?

Valideyn deyə bilər:

– “Sən daha yaxşı edə bilərsən.”

– “Beş almaq məcburiyyətindəsən.”

– “Başqalarının övladına bax.”

Uşaq isə bunu belə eşidə bilər:

– “Mən olduğum kimi kifayət deyiləm.”

– “Məni yalnız uğurlu olanda sevirlər.”

– “Səhv etməyə haqqım yoxdur.”

Zaman keçdikcə bu düşüncələr uşağın daxili səsinə çevrilə bilər və o, böyüdükdə də özünü daim tənqid edən, özünü başqaları ilə müqayisə edən bir insana çevrilə bilər.

Sağlam motivasiya necə yaradılır?

Sağlam inkişaf üçün uşağın yalnız nəticəsi deyil, göstərdiyi səy də qiymətləndirilməlidir. Valideynin dəstəyi uşağa belə mesaj verməlidir:

“Mən səni qiymətlərinə görə deyil, olduğun insan üçün sevirəm.”

Bu yanaşma uşaqda daxili motivasiyanı, məsuliyyəti və psixoloji dayanıqlılığı gücləndirir.

Valideynlər üçün tövsiyələr

– Uşağı başqaları ilə müqayisə etməyin.

– Onun fərdi inkişaf tempinə hörmət edin.

– Səhv etməsinə imkan verin.

– Nəticədən çox göstərdiyi səyi qiymətləndirin.

– Onu dinləyin və hisslərini qəbul edin.

– Sevginizi uğurdan asılı etməyin.

Nəticə

Valideyn gözləntiləri uşağın gələcəyini formalaşdıra bilər. Lakin ən böyük hədiyyə yüksək tələblər deyil, təhlükəsiz sevgi, qəbul və emosional dəstəkdir.

Unutmayaq: özünü dəyərli hiss edən uşaq daha inamlı öyrənir, daha cəsarətli qərarlar verir və həyatın çətinliklərinə daha sağlam şəkildə uyğunlaşır.

Şərəfət Şirinli

Klinik psixoloq, EMDR terapevt, ailə psixoterapevti

Rebrain Health and Development Academy-nin təsisçisi