Hiperxolesterinemiya qanda xolesterinin, xüsusilə də aşağı sıxlıqlı lipoprotein (LDL – “pis xolesterin”) səviyyəsinin normadan yüksək olması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Bu problem uzun illər heç bir əlamət vermədən inkişaf edə bilər. Məhz buna görə hiperxolesterinemiya “səssiz təhlükə” adlandırılır. Müalicə olunmadıqda damar divarlarında yağ yığıntıları (aterosklerotik lövhələr) əmələ gəlir, nəticədə infarkt, insult və digər ürək-damar xəstəliklərinin riski əhəmiyyətli dərəcədə artır.

Xolesterin nədir?

Xolesterin orqanizm üçün vacib olan yağabənzər maddədir. Hüceyrə membranlarının qurulması, bəzi hormonların, D vitamininin və öd turşularının sintezində iştirak edir. Lakin onun miqdarı normadan artıq olduqda sağlamlıq üçün ciddi təhlükə yaradır.

Əsas xolesterin növləri bunlardır:

LDL (pis xolesterin) – damar divarında toplanaraq ateroskleroz yaradır.

HDL (yaxşı xolesterin) – artıq xolesterini damarlardan qaraciyərə daşıyaraq orqanizmdən xaric olunmasına kömək edir.

Triqliseridlər – qanda olan digər yağ növüdür və yüksək olduqda ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır.

Hiperxolesterinemiyanın səbəbləri

Xəstəliyin yaranmasına bir neçə amil təsir göstərə bilər:

Doymuş və trans yağlarla zəngin qidalanma;

Fiziki hərəkətsizlik;

Artıq çəki və piylənmə;

Siqaret çəkmək;

Şəkərli diabet;

Qalxanabənzər vəzin funksiyasının zəifləməsi;

Böyrək və qaraciyərin bəzi xəstəlikləri;

İrsi meyllilik (ailəvi hiperxolesterinemiya).

Hansı əlamətlər müşahidə olunur?

Əksər insanlarda uzun müddət heç bir şikayət olmur. Xəstəlik adətən profilaktik qan analizləri zamanı aşkarlanır.

İrsi hiperxolesterinemiya zamanı isə aşağıdakı əlamətlər görünə bilər:

Göz qapaqları ətrafında sarımtıl yağ yığıntıları;

Vətərlərdə yağ düyünləri;

Gənc yaşlarda ürək-damar xəstəliklərinin inkişafı.

Diaqnoz necə qoyulur?

Diaqnoz lipid profili adlanan qan analizi ilə müəyyən edilir. Bu analizdə aşağıdakı göstəricilər qiymətləndirilir:

Ümumi xolesterin;

LDL xolesterin;

HDL xolesterin;

Triqliseridlər.

Bundan əlavə xəstənin yaşı, qan təzyiqi, şəkərli diabetin olub-olmaması, siqaret istifadəsi və ailə anamnezi də ürək-damar riski baxımından qiymətləndirilir.

Müalicəsi

Hiperxolesterinemiyanın müalicəsi hər bir xəstənin risk səviyyəsinə uyğun planlaşdırılır.

İlk mərhələdə həyat tərzinin dəyişdirilməsi tövsiyə olunur:

Heyvani yağların və trans yağların azaldılması;

Tərəvəz, meyvə, tam taxıllar və lifli qidaların artırılması;

Balıq və zeytun yağı kimi sağlam yağların seçilməsi;

Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə fiziki aktivlik;

Artıq çəkinin azaldılması;

Siqaretin tərgidilməsi.

Əgər həyat tərzinin dəyişdirilməsi kifayət etməzsə və ya xəstənin ürək-damar riski yüksək olarsa, həkim xolesterinsalıcı preparatlar, əsasən statin qrupundan olan dərmanlar təyin edə bilər. Bəzi hallarda əlavə preparatlardan da istifadə olunur. Dərmanların yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul edilməsi vacibdir.

Hiperxolesterinemiyanın qarşısını almaq mümkündürmü?

Bəli. Sağlam həyat tərzi bu riskin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına kömək edir.

Bunun üçün:

balanslı qidalanın;

müntəzəm fiziki aktiv olun;

normal bədən çəkisini qoruyun;

siqaret və spirtli içkilərdən uzaq durun;

arterial təzyiq və qan şəkərini nəzarətdə saxlayın;

xüsusilə 40 yaşdan sonra və ya ailədə erkən yaşda infarkt və insult halları varsa, mütəmadi lipid profili yoxlatdırın.

Hiperxolesterinemiya erkən mərhələdə aşkarlanarsa, düzgün qidalanma, aktiv həyat tərzi və lazım gəldikdə dərman müalicəsi ilə tam nəzarət altına alına bilər. Unutmayaq ki, yüksək xolesterin ağrı verməsə də, ürək və damarlarımız üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Məhz buna görə profilaktik müayinələrə laqeyd yanaşmamaq uzun və sağlam ömür üçün ən vacib addımlardan biridir.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi