Yemə davranışı insan psixikasının ən erkən formalaşan və ən dərin köklərə malik davranış formalarından biridir. Ənənəvi yanaşmalarda aclıq əsasən fizioloji ehtiyac kimi qəbul edilsə də, son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, yemək çox zaman emosional ehtiyacların kompensasiyası funksiyasını daşıyır.

İnsan bədəni aclığı tanıyır. Mədə boşaldıqca beyinə siqnallar göndərilir, enerji azalır, diqqət zəifləyir. Lakin bəzi hallarda aclıq fizioloji deyil, emosional mənşəli olur. Bu zaman yeyilən qida bədəni doydursa da, insan özünü yenə narahat, günahkar və boş hiss edə bilər. Bu hal psixologiyada duyğusal aclıq adlanır.

Duyğusal aclıq emosiyaların tanınması, tənzimlənməsi və adekvat şəkildə ifadə olunmaması nəticəsində formalaşır.

Duyğusal aclıq nədir?

Duyğusal aclıq — fiziki ehtiyac olmadan, emosional vəziyyətlərin təsiri ilə yeməyə yönəlmədir. Stress, kədər, tənha qalma hissi, qəzəb, cansıxıcılıq və ya sevgi çatışmazlığı kimi emosiyalar insanı yeməyə sövq edə bilər. Burada məqsəd qidalanmaq deyil, hissləri sakitləşdirməkdir.

Fiziki aclıqla duyğusal aclığın fərqi

Fiziki aclıq tədricən yaranır və istənilən qida ilə aradan qalxa bilər. Duyğusal aclıq isə qəfil başlayır və adətən konkret bir qidaya yönəlir. Fiziki aclıqdan sonra doyma hissi yaranır, duyğusal aclıqda isə yeməkdən sonra peşmanlıq və özünü ittiham daha çox müşahidə olunur.

Duyğusal aclığın nəticələri

Uzun müddət davam edən duyğusal aclıq:

* duyğusal yemə pozuntularına,

* özünə inamın azalmasına,

* bədənlə münasibətin pozulmasına,

* depressiv və narahatlıq hallarının artmasına,

* artıq çəki və piylənməyə

səbəb ola bilər.

Duyğusal aclığın psixologiyada müalicə yanaşmaları

Duyğusal aclığa yalnız pəhriz və iradə prizmasından yanaşmaq elmi baxımdan qeyri-kafidir. Psixoloji müdaxilələr, emosional fərqindəliyin artırılması və psixoterapevtik yanaşmalar duyğusal aclığın müalicəsində əsas rol oynayır.

Duyğusal aclığın müalicəsində əsas metodlardan biri yeməyi emosional boşluqları doldurmaq üçün istifadə etməyi aradan qaldırmaqdır. Bu məqsədlə emosiyaların tanınması, özünə şəfqət və alternativ streslə mübarizə üsulları üzərində işlənir.

Psixodinamik terapiya

Psixodinamik yanaşmada duyğusal aclıq şüuraltı konfliktlərin və qarşılanmamış emosional ehtiyacların simvolik ifadəsi kimi izah olunur. Terapiya prosesində erkən bağlanma təcrübələri, itki və travmatik yaşantılar araşdırılır. Bu yanaşma xüsusilə xroniki emosional yemə hallarında effektiv hesab edilir.

Koqnitiv-davranışçı terapiya (KDT)

KDT duyğusal aclığın müalicəsində ən geniş istifadə olunan metodlardan biridir. Terapiya zamanı yemə davranışını tetikleyen avtomatik düşüncələr müəyyən edilir və funksional olmayan inanclar dəyişdirilir. Araşdırmalar KDT-nin emosional yemə tezliyinin azalmasında əhəmiyyətli nəticələr verdiyini göstərir.

Duyğusal aclıq zəiflik deyil. Bu, insanın eşidilməmiş bir hissinin səsidir. Yemək bu səsi müvəqqəti susdura bilər, amma onu anlamaq və qəbul etmək uzunmüddətli şəfanın açarıdır. Bəzən insanın ehtiyacı olan bir dilim tort deyil, bir az anlayışdır — ilk növbədə özündən.

Psixoloq Gülbahar Cəfərova